Adrian Zelaia
Enpresa-Taldeak
Udako Euskal Unibertsitatea
Bilbo, 1998
© Adrian Zelaia
© Udako Euskal Unibertsitatea
ISBN: 84-86967-89-9
Lege-gordailua: BI-416-98
Inprimategia: RGM. Padre Larramendi 4. BILBO
Azaleko diseinua: Iñigo Ordozgoiti
Banatzaileak: UEU. Concha Jenerala 25, 4. BILBO telf. 4217145
Zabaltzen: Igerabide, 88 DONOSTIA
AURKIBIDEA
Jaioneri
AURKIBIDEA
AURKIBIDEA
AURKIBIDEA ................................................................................................. 5
SARRERA ........................................................................................................ 9
1. ENPRESA-TALDEEN OINARRIAK ......................................................... 11
1.1. EKONOMI ADIERAZGARRITASUNA ............................................... 11
1.2. ENPRESA-TALDEEN AZTERKETA JURIDIKOAREN BEHARRA .. 15
2. ENPRESA-TALDEAK SOZIETATEEN ZUZENBIDEAN ...................... 21
2.1.ENPRESEN BATASUNAK, ENPRESEN ELKARKETAK ETA
ENPRESA-TALDEAK ......................................................................... 21
2.2.ENPRESA-TALDEAREN KONTZEPTUA ......................................... 22
2.3. ENPRESA-TALDEEN MOTAK ........................................................... 33
3. ENPRESA-TALDEEN ARAZO-MULTZOA ............................................ 39
3.1. ENPRESA-TALDEAK ERATZEKO OZTOPOAK .............................. 39
3.2. ERANTZUKIZUNAREN MUGAPENA .............................................. 40
3.3. ENPRESA-TALDEAK ETA LEHIAKORTASUNAREN BABESPENA . 44
3.4. ELKARRENGANAKO PARTAIDETZAK............................................. 46
3.5. ENPRESA-TALDEAK, ZERGAK ETA KONTABILITATEA ................ 48
3.6. ENPRESA-TALDEAK LAN-ZUZENBIDEAN....................................... 53
4. KONTRATU BIDEZKO EGITURAK.
ELKARKETAK EDO AGRUPAZIOAK ..................................................... 57
4.1. SARRERA. KONTRATU BIDEZKO EGITURAK:
ELKARKETAK ETA TALDEAK .......................................................... 57
4.2. ELKARKETEN EKONOMI HELBURUAK
ETA ERAKUNDE-HELBURUAK ........................................................ 59
4.3. ELKARKETAK SORTZEKO LEGEZKO TRESNAK .......................... 60
4.4. BATEANGO EGITURAREN LEGEZKO IZAERA .............................. 60
4.5. ELKARTE EDO BAZKUNAK ............................................................ 61
Aurkibidea __________________________________________________________________ 5
4.6. JOINT-VENTURE EDO BATEANGO ENPRESAK, ELKARKETAK
SORTZEKO TRESNA MODURA ....................................................... 62
4.7. PARTZUERGOAK .............................................................................. 63
4.8. EIEE (EKONOMI INTERESEKO ELKARKETA EUROPARRA)
ETA ANTZEKOAK .............................................................................. 64
4.9. KOOPERATIBA-ELKARTEAK .......................................................... 66
4.10. ELKARKETAK ETA LEHIAKORTASUNA
BABESTEKO ZUZENBIDEA ............................................................. 66
5. KONTRATU-BIDEZKO TALDEAK .......................................................... 69
5.1. KONTRATUA, ENPRESA-TALDEAK ERATZEKO TRESNA GISA ... 69
5.2. KONTRATU-BIDEZKO TALDEEN BIDERAGARRITASUNA ........... 70
5.3. MENPEKOTASUN-KONTRATUA ETA BALIOBEREKO
EGITURAZKO KONTRATUAK (TALDE HORIZONTALAK) ......... 73
5.4. MENPEKOTASUN-KONTRATUAK PARTEHARTZEKO
EGITURETAN ..................................................................................... 74
5.5. INTEGRAZIOA EDO ERANSPENA (INKORPORAZIOA)
KONTRATU BIDEZKO TALDE GISA ............................................... 76
5.6. KONTRATU BIDEZKO EREDUAREN PORROTA .......................... 77
5.7. KONTRATU BIDEZKO MENPEKOTASUN-TALDEAK .................... 78
5.8. EGITURA BERDINTZAILEKO TALDEAK EDO
TALDE HORIZONTALAK .................................................................. 80
5.9. KONTRATUA IZENPETZEKO ORGANO AGINPIDEDUNA ........... 88
5.10. AGINPIDEAK ESKUALDATZEKO EDO KONTRATUA
ALDATZEKO MUGAPENAK ............................................................. 89
5.11. BELGIKAKO PARTZUERGOAK ETA TALDE HORIZONTALAK ..... 89
5.12. MOZKINEN ESKU-UZTEA ETA MOZKINEN KOMUNITATEA ....... 90
5.13. NAZIOARTEKO MULTINAZIONALAK (TRANSNAZIONALAK) ..... 93
5.14. KONTRATU BIDEZKO TRESNEN ABANTAILAK ETA ARAZOAK
ENPRESA-IKUSPEGITIK ................................................................... 93
6. PARTAIDETZAZKO ENPRESA-TALDEAK ............................................ 97
6.1. "PARTAIDETZAK" ETA ENPRESA-TALDEAK ................................ 97
6.2. PARTAIDETZEN BIDEZ ELKARTURIKO SOZIETATEAK ............... 98
6.3. ESKUMENDEKO SOZIETATEAK ETA
"ELKARTURIKO SOZIETATEAK"..................................................... 100
6.4. PARTAIDETZAZKO TALDEAK GAUR EGUNGO EKONOMIAN..... 101
6.5. ELKARTURIKO SOZIETATEEN LEGEZKO IZAERA ...................... 102
6.6. PARTAIDETZAZKO TALDE-MOTAK ............................................... 103
6.7. PARTAIDETZAZKO TALDEAK SORTZEKO ARRAZOIAK ............... 108
6.8. BOTO-ESKUBIDEA ENPRESA-TALDEEN ARDATZ GISA .............. 109
6.9. PARTAIDETZEN INGURUKO INFORMAZIO-BETEBEHARRAK.... 110
6 ____________________________________________________________________________
6.10. TALDEAK ARAUTZEKO ORDUAN KONTUAN HARTZEN
DIREN INTERESAK ........................................................................... 111
6.10.1. Gutxiengoen babespena .......................................................... 112
6.10.2. Taldearen beraren interesa .................................................... 115
6.10.3. Eskumendeko sozietateen administratzaileen gestioa ............. 117
6.10.4. Eskumendeko sozietateen zuzendarien gestioa ....................... 119
6.10.5. Sozietate nagusiaren aginduak ................................................ 120
6.10.6. Talde barruko hitzarmen eta kontratuak ................................. 123
6.10.7. Eskumendekoen hartzekodunen babespena ............................ 124
6.11. PARTAIDETZAZKO TALDEEN KONTROLA
ADMINISTRAZIOAREN ALDETIK .................................................... 128
6.12. PARTAIDETZAZKO ENPRESA-TALDEEN ZUZENBIDEAREN
GAUR EGUNEKO JOERAK ............................................................... 129
7. SOZIETATE PERTSONALISTEN TALDEAK ........................................ 131
7.1. SARRERA ........................................................................................... 131
7.2. SOZIETATE MUGATU EDO PRIBATUAK ENPRESA-TALDEETAN. 132
7.3. KOOPERATIBAK ETA MUTUALITATEAK
ENPRESA-TALDEKIDE GISA ............................................................ 134
7.4. KOOPERATIBA ETA MUTUALITATEEN TALDEAK ETA
TALDE HORIZONTALAK .................................................................. 137
7.5. MUTUALITATE ETA KOOPERATIBEN TALDEEN
OHIKO ARAZOAK ............................................................................. 138
7.6. POSIBLE AL DA GURE LEGERIAN KOOPERATIBEN TALDE
HORIZONTALAK ERATZEA? ............................................................ 140
7.7. ELKARTURIKO KOOPERATIBA EDO MUTUALITATE BATERAKO
KALTEGARRIAK DIREN ERABAKIEN ARAZOA ............................. 141
7.8. BATEANGO EGITURAN KOOPERATIBEK DUTEN
PARTE-HARTZEAREN PORTZENTAIAREN ERAGINA ................... 141
7.9. ETEKINEN BIRBANAKETA .............................................................. 142
7.10. SOZIETATE NAGUSIAREN LEGEZKO EGITURA ........................... 142
7.11. AGINPIDEAK TALDE HORIZONTALAREN MENPE
JARTZEAREN ONARPENA ............................................................... 143
7.12. KONTRATUAREN ALDAKETA ETA IRAUPENA .............................. 145
7.13. ZORRENGATIKO ERANTZUKIZUNA .............................................. 146
7.14. LEHIAKORTASUNERAKO ZUZENBIDEA ....................................... 147
7.15. ELKARTURIKO SOZIETATEEN LEGEZKO
EGITURAREN ERAGINAK ................................................................ 147
7.16. PERTSONA-SOZIETATEAK TALDEKO SOZIETATE
NAGUSI GISA ..................................................................................... 148
8. BIBLIOGRAFIA ......................................................................................... 151
Aurkibidea __________________________________________________________________ 7
SARRERA1
Gaur eguneko gizartean, tamalez, lege-gizonen ezaugarriak ez daude batere
loturik aurrerapen teknologiko eta ekonomikoarekin.
Egia da errespetu handia sortzen duen ezagupen-arloa dela Zuzenbidea, baina
hori jakintzaren beste zenbait arlotan gertatzen den moduan berezko hizkera eta
terminologiagatik eta legegizonek gehienetan lanbide honi ematen diogun
misteriozko irudiagatik gertatzen da, batez ere.
Benetako errealitatean, tamalez, legegizonak ez gara oso ezagunak izan
lehiakortasunerako dugun trebeziagatik, aurrerakuntza teknikoak hartu eta
ezartzeko dugun gaitasunagatik edo bezeroen behar eta nahien aurrean ditugun
errespetu eta asetzeko gogoagatik. Horren guztiaren ondorioz, orain azpimarratu
behar dugun akats nabari bat ageri ohi da, legean eta doktrinan ezarritako
irizpideak berraztertu eta berrizteko daukagun gaitasun urria, alegia.
Irizpide "sakratu" horien artean bat azpimarratu behar dugu batez ere liburu
honetan: Sozietatearen kontzeptua bera, legezko nortasunarekin guztiz loturik
Sarrera _____________________________________________________________________ 9
1. Terminologia-arazoak:
Hizkuntza gehienetan euskaraz ere bai enpresa-taldeen azterketa juridikoa egitean erabiltzen den
terminologiak arazo ugari sortzen ditu, nahiko nahaspilatsua suertatzen baita, egile batetik bestera ezberdina
izanik. Askotan, azterketa juridikoa egitean, ekonomi arloan landuriko hitzak erabiltzen dira, legezko arloan
oraindik landu eta zehaztu gabe daudenak.
Hona hemen askotan nahaspilatsu diren zenbait hitz, liburu honetan erabili behar den esanahiaz:
Concentración de empresas/Unternehmenskonzentration/konzentrierung/: enpresen bilketa, pilaketa,
kontzentrazioa.
Integración de empresas/UnternehmensintegrationZusammenschluss: enpresen integrazioa, elkar-osaketa,
osaketa, batean biltzea, bateratzea.
Fusión de empresas/Unternehmensfusion, verschmelzung, zusammenschliessung: enpresen bategitea.
Grupo de empresas/Group of enterprises /Groupe d´entreprises/Konzern: enpresa-taldea.
Unión de empresas/Union d´entreprises/Vereinigung: enpresen batasuna.
Agrupación de empresas/ Groupement, Grouping, Gruppierung, Anhäufung, Vereinigung: enpresa-elkarketa
(ondorioa, emaitza), enpresa-elkartzea (ekintza)
Asociaciones de empresas/Verein, verband: enpresen elkarteak edo bazkunak.
Coordinación de empresas/Koordinierung/Koordination: enpresa-koordinazioa, enpresa-koordinaketa, enpresen
elkar-egokitzea, enpresa-erakidetasuna.
Cooperación/Colaboración entre empresas/Mitwirkung, Zusammenarbeit, Zusammenwirken: enpresen arteko
elkarlaguntza, elkarlana, lankidetasuna.
Bestaldetik, "enpresa-taldea" ala "sozietateen taldea" esan behar den ere aztertu du doktrinak. Oro har, bai
bata zein bestea erabilgarriak direla uste da. Adibidez, zera diosku P. SPADAk: "The preference for the term
`group of companies´ or for the term `group of enterprises´ may, and perhaps should, be conditional on the legal
context in which the group is being spoken off". Hala ere, ene ustez, "enpresen taldea" eta "enpresa-taldea"
esapideak ezberdindu behar ditugu. Lehenengoa zalantzazkoa izan daiteke. Bigarrena, ostera, guztiz erabilgarria
da kasu guztietan.
AURKIBIDEA
dagoena. Bi kontzeptu horiek guztiz idealizatuak izan dira doktrinan eta, oro har,
legegizonen artean, benetako helburu eta betekizunak kontuan hartu gabe. Bestetan
bezala, doktrina juridikoa doktrinari berari ibili zaio adi enpresa-errealitateari
baino gehiago.
Hori da, zehazki, enpresa-taldeen azterketa juridikoa horren berandu
aztertzearen eta horren korapilotsu izatearen arrazoia. Ikusiko dugunez, enpresa-
taldeen azterketa juridikoak sozietatearen aurreko oinarri-irizpide guztiak apurtu
behar ditu kategoria formal huts hori enpresa errealitatera egokitzeko. Horra hor,
aztertu behar dugunez, liburu honen gakoa eta azkeneko hamarkadetan merkata-
ritza-arloko legezko doktrinaren ahalegin berezi horren arrazoia.
10 ____________________________________________________________________________
AURKIBIDEA
1. ENPRESA-TALDEEN OINARRIAK
1.1. EKONOMI ADIERAZGARRITASUNA
Dakigunez, enpresa-taldeak oinarrizkoak dira gaur egungo merkatu-
ekonomian, estatu eta sektore guztietan2.
Nahiz eta enpresa-talde bakoitza sortzeko dauden arrazoiak ezberdinak izan,
badaude aipagarriak diren helburu orokor batzuk.
Doktrinaren3 arabera, gaur egungo sistema kapitalistaren ezaugarrien artean,
badaude arrazoi batzuk sozietateen taldeen eraketaren euskarri direnak:
1. "Ekonomi jarduerak bideratzeko behar den ekonomi eta finantza-ahalmena-
ren konplexutasun eta izugarrizko neurria". Honen ondorioz, mota
guztietako lotura eta harremanak sortzen dira sozietateen artean.
2. Ondasun eta zerbitzuen ekoizpen "masiboa"ren ondoriozko berdintze-
-prozesua eta honen ondoriozko jardueren bereizketa ere, enpresak batasun
edo talde handiak sortzera bultzatzen dituena.
3. Merkatuaren nazioartekotzea. Honen ondorioz, nazio-merkatu bakoitzean
sozietate ezberdinak sortuz, beren jarduera hedatu ohi dute enpresa handiek.
4. Azkenik, sektore zehatz batzuk menperatzeko edo ustiapenaren arriskuak
banatzeko asmoz sozietateen taldeak sortzeko enpresek duten ohiko joera.4
Nabaria da aipaturiko konplexutasuna, espezializazioa, nazioartekotzea edota
arriskuen banaketa mota guztietako enpresetan gertatzen direla, beraien legezko
egitura edozein izanda ere.
Enpresa-taldeen oinarriak ______________________________________________________ 11
2. Horren inguruko datu zehatzak biltzeko, ik. J. ENGRÁCIA: Liability of Corporate Groups, Boston, 1994,
37. or. eta hurr.
3. Ik., beste batzuen artean, M. BROSETA: Manual de Derecho Mercantil, Madril, 1990, 343. or.
4. C.W.A. TIMMERMANSek eta L. TIMMERMANSek ("The Law on Groups of Companies in the
Nederlands", "Groups of Companies in the EEC", aip., 235. or.) enpresa-taldeak sortzeko beste arrazoi batzuk
aipatzen dituzte:
"A group structure may be adopted for a variety of reasons: the desire to spread risks, management or business
reasons, making succession easier in a family group, a group structure that has come into being in the past as a
result of takeovers, etc.".
AURKIBIDEA
Bestaldetik, aurrerago ikusiko dugunez, bi faktore funtsezko hauek aipatu
ditu doktrinak (Engrácia) enpresa-taldeen gaurko garrantzia azaltzeko:
Ekonomiaren konzentrazioa alde batetik eta, bestetik, sozietateek zein korpora-
zioek beste sozietateen akzioak eskuratzeko duten eskubidearen onarpena
("Intercorporate Stock Ownership").5
Horrela, ez bakarrik kapital-sozietateak: pertsona-sozietateak, mutualitateak
eta kooperatibak6 ere antzeko arazoen aurrean aurkitzen dira. Sozietate
anonimoetatik at dauden arlo horiek bereziki aztertu dituen doktrinak, antzekoak
diren kezkak erakutsi ditu argi eta garbi, legezko egitura guztietan agertzen baita
"konzentraziorako" edo "enpresak biltzeko" joera berdina, nahiz eta helburua
lortzeko sortzen diren arazoak zeharo ezberdinak izan.
Merkataritza-arloko doktrinak, oro har, antzeko arazoak aurkitu ditu enpresa-
-taldeak aztertzeko orduan. Adibidez, gertakari horiek guztiak "kapital eta industri
indarren konzentrazioaren" kontzeptuaren inguruan biltzen ditu7 Uriak8,
Alemaniako doktrinak egin ohi duen bezala.9 Engrácia, adibidez, enpresen bilketa
edo konzentrazioa "gaur eguneko ekonomi arloko gertaera funtsezkoena" dela
esaten ere ausartu da.10
Hala ere, ekonomi arloko kapital-biltze hori lortzeko, zeharo ezberdinak diren
bideak topa ditzakegu:
12 ____________________________________________________________________________
5. J. ENGRÁCIA: Liability of Corporate Groups, Boston, 1994, 21.or. eta hurr. Hauxe diosku egile honek:
"Had the law not provided for the legality of the operation by which one corporation owns the stock ownership of
another corporation (as was actually the case in classical corporation laws), corporate groups would have certainly
been unthinkable or, at best, improbable, simply because they would have been outlawed. Had the legislator not
provided such a legal device, the rise of the polycorporate enterprise would have hardly been possible, since
enterprises would have lacked the main institutional tool necessary to create and stabilize control and coordination
relationships amongst their constituent business units. ...
If today the admission of intercorporate stock ownership seems an undisputed general principle of corporation
law, this should not make us forget the fact that, both in Common Law and in Civil Law systems, the mechanism
of intercorporate stock ownership was originally an unknown and outlawed corporate phenomenon. To earlier
corporate legislators, courts and scholars, such a device was seen almost unanimously as an inadmissible and
illegal one, which is perfectly understandable if one bears in mind that it fundamentally contradicts the general
postulate of this branch of law (the paradigm of the individual autonomous corporation). Only more than half a
century after the general regulatory framework of traditional corporation law was firmly established, was
intercorporate stock ownership finally admitted for the first time, introducing then a complete revolution in that
framework".
6. Gure artean, oso lan interesgarria da A. MARTINEZ CHARTERINAk egindakoa (Análisis de la
integración cooperativa, Bilbo, 1990), "integrazioaren" kontzeptuan oinarriturik. Ikusiko dugunez, kontzeptu hau
eta "konzentrazioarena" antzekoak dira.
7. A. MTEZ. CHARTERINAk zera diosku Kooperatiba-Elkarteei buruz: "ekonomi gune handien zabaltzeari,
aurreraturiko teknologiaren erabilpenari eta enpresa-konzentrazioari, bategitearen bidez egin behar die aurre
Kooperatibak".
8. R. URIA: Derecho Mercantil, Madril, 1990, 507/508.
9. Ik., adibidez, EMMERICH-SONNENSCHEIN: Konzernrecht, Munich, 1993, 11: "Unter
Unternehmenskonzentration versteht man gemeinhin den Prozess, der, und zwar insbesondere durch den
Zusammenschluss bisher selbständiger Unternehmen zu neuen Wirtschaftseinheiten, zur Entstehung (relativ)
immer grösserer Unternehmen auf einem bestimmten Markt oder in der gesamten Volkswirtschaft fürht".
10. JOSE A. ENGRÁCIA: Os Grupos de Sociedades, Coimbra, 1993, 19.
AURKIBIDEA
a) Aurreko enpresen barruko hazkundea bera.
b) "Enpresen bategitea", bategitearen edo beste enpresen bereganatze-eragike-
ten bidez.
c) "Enpresa-taldeak" eratuz lortzen den "enpresen bategitea".
"Enpresen konzentrazioa" esapidea ere erabiltzen du Garriguesek11
"ekonomi-konzentrazioa" izendatzeko. Egile honen iritziz "konzentraziorako
enpresek duten joera hori errealitatean dagoen gertaera nabaria izanik, guztiz
ulergarria da gertaera hori sozietate-enpresariei egokitzea bereziki, gaur egun
sozietateak baitira denok dakigunez enpresa indartsuenen titularrak".12
Kontzeptuen aldetik argitasun handia erakutsiz, "ekonomi konzentrazioa" eta
"enpresen konzentrazioa" kontzeptuak ezberdintzen ditu Vicent Chuliak.13
"Enpresen konzentraziotzat" hauxe ulertzen du Chuliak: "Enpresen legezko eta
ekonomi egituraren eraldaketa, ez barruko bere hazkunde edo hedapenaren
ondorioz, baizik eta beste enpresekiko eragiketen bidez". Bere ustez, "legezko
pertsona- edo sozietate-multzo batek horietako bakoitza enpresa izanik osaturiko
ekonomi batasuna ere enpresen konzentrazioaren kontzeptuaren barnean sartzen
da".
Enpresen konzentraziorako tresnen artean, nabaria da enpresa-taldeek izan
duten arrakasta. Horren zergatia, egile gehienen iritziz, beraien erraztasunean eta
malgutasunean datza.14 Horrela, "ikuspegi tekniko, ekonomiko eta legezko batetik,
enpresak elkartzeko eta merkataritzarako garapenaren aurreko egokitzapenerako
egitura hoberena aukeratzeko aukera ematen du taldeak".15
Doktrinan esan denez, "enpresa-taldea ez da mugatzen teknika bat edo bitara,
bategitearekin gertatzen den moduan. Enpresak biltzeko tresna guztiak erabiltzen
dira taldea bera eratu, egituratu eta berregituratzeko".16
Esan dugunez, kontuan hartu behar da eta hau liburu honen egituraren
oinarri garrantzitsua da, berez logikoa denez eta doktrinak ere dioen legez, kapital-
Enpresa-taldeen oinarriak ______________________________________________________ 13
11. J. GARRIGUES: Curso de Derecho Mercantil, I, Madril, 1976, 618. or.
12. Merkataritzari buruzko doktrina osoak erabiltzen du, gaur egun, "enpresen konzentrazioa" kontzeptua,
hemen azaldutakoaren antzeko ekonomi oinarriaz. Horrela, F. SANCHEZ CALERO: Instituciones de Derecho
Mercantil; Madril, 1982, 307. or.; F. VICENT CHULIA: Concentración y unión de empresas ante el Derecho
Español, Madril, 1971, 83. or. eta hurr. eta Compendio crítico de Derecho Mercantil, I, Bartzelona, 1986, 132. or.
eta hurr.; L.C. ALVAREZ QUELQUEJEU: La sociedad de responsabilidad limitada como instrumento de la
concentración de empresas, Valladolid, 1958, 3. or. eta hurr.
13. F. VICENT CHULIA: Compendio crítico de Derecho Mercantil, I, Barcelona, 1986, 132. or.
14. Ik. L. DALLEVES: Problèmes de droit privè relatifs à la coopération et à la concentration des
entreprises, RDS, 1973, II, 573/574. orr.
15. Claude ALQUIER: La notion de Groupe Européen de Sociétés, Doktoretzarako Tesia, Montpellier 1976,
3. or. Ik. halaber "Compte rendu d´une enquête sur 32 groupes français", aip., 32. or.
16. C. CHAMPAUD: "Les méthodes de groupement des sociétés", Rev. Trim. Dr. Com., 1967, 207. or.
AURKIBIDEA
-sozietateak enpresen-taldeak sortzera bultzatu dituzten ekonomi arazoak berdin
berdin agertzen direla beste motako elkarteetan eta, gure inguruan, kooperatiba-
elkarteetan ere.17 Horrela izan behar da, jakina, merkatuan lehiaketa zuzenean
dabiltzan legezko egitura guztien kasuan18. Ekoizpenaren estandarizazioa,
merkatuen nazioartekotzea, espezializazioa edo dibertsifikazioaren beharrak
merkatuan eraginkortasunaz jokatu nahi duen edozein motatako elkarte-motan
aurkitzen diren arazoak dira. Oro har, ekonomi konzentrazioaren garrantzia berdin
berdin agertzen da kapital-sozietateetan, pertsona-sozietateetan eta kooperati-
betan.19
Hala ere, aztertu behar dugunez, "enpresen konzentrazioa" bideratzeko
legezko baliabideek, berezitasun nabariak dituzte kapital-sozietateak ez diren beste
motatako elkarteetan eta, zehazki, kooperatiba-elkarteetan.
"Enpresen konzentrazioa" bideratzeko erabiltzen diren legezko tresnek duten
garrantzi ekonomikoan datza, zehazki, lan honen jatorria. Bertan, ikusiko dugunez,
elkarte-mota ezberdinek arlo honetan dituzten ezberdintasunak ere astiro aztertze-
ko asmoa dugu. Bestaldetik, ez dugu aztertu behar "enpresen konzentraziorako"20
dauden legezko tresna guztiak, baizik eta "enpresen batasunak" eta "enpresa-
-taldeak" eratzeko behar direnak soilik.21
"Sozietateen batasun eta taldeen" esparru honetan ez da bakarrik aztertuko
legezko egitura bakoitzeko enpresek beren artean biltzeko dituzten legezko
14 ____________________________________________________________________________
17. Alemaniako doktrinak astiro aztertu ditu arazo horiek eta horko legeriak, adibidez, kontuan hartzen ditu,
zehazki, enpresen-taldeak sortzeko mutualitateek dituzten beregizko arazoak. EMMERICH-SONNENSCHEINen
iritziz, "horrelako elkarketak edozein legezko egitura duten enpresen artean dira bideragarriak. Beraz, enpresa-
-taldearen Zuzenbidea ez zaie lotzen bakarrik kapital-sozietateen elkarketei; mota guztietako elkarketetaz
arduratzen da, baita pertsona-sozietatea eta banakako enpresa aztertzeaz ere, nahiz eta talde-buru gisa izan". Gure
inguruko doktrinan, ik. S. PARRA DE MAS (La integración de la empresa cooperativa, Madril, 1974, 81-97.
orr.) eta A.M. CHARTERINA (Análisis de la integración cooperativa, Bilbo, 1990, 14-16. eta 33-36. orr.).
18. Hala ere, J.M. EMBID IRUJOk (Concentración de empresas y derecho de cooperativas, Univ. de Murcia,
1991, aip., 10. or.) zioen legez, "Kooperatiba Elkarteen enpresa-bilketa eta elkarlaguntzaren azterketari buruz,
doktrina eta legeriaren utzikeria salbuespen zehatz batzuetatik at nabaria da gaur egun".
19. Hala ere, S. PARRA DE MAS (aip., 97-99. orr.) argi eta garbi ezberdintzen ditu "bategitea" eta
"konzentrazioa"ren kontzeptuak eta, bere ustez, "kooperatiba elkarteen integrazioak" beregizko ezaugarri
ezberdinak ditu, "soziologi kutsu handikoa izanik", eta, kutsu honen ondorioz, "kooperatiben integrazioa kapital-
sozietateen konzentrazioa baino askoz konplexua da". Ikusiko dugunez, soziologi arloko errealitate hau ez da
horren nabaria arlo juridikoan.
20. Konzentrazioaren eta kooperazioaren artean kontzeptuen aldetik egiten den ezberdinketaz, ik. J.M.
EMBID IRUJO (Concentración ..., aip., 23-25. orr.). Honen ustez, enpresen konzentrazioa "konzentraturiko
sozietateen ekonomi erabakiak hartzeko oinarrizko eraldaketa-prozesutzat" ikusten du eta, gainera,
"konzentrazioaren ondorioz, enpresa berri bat sortzen da, sozietateen elkarketaren bitartez". Hala ere, EMBID
IRUJOren beraren ustez "enpresen konzentrazioa eta kooperazioaren arteko ezberdinketa, askotan, guztiz
konbentzionalak diren irizpideen arabera egiten da".
21. GARRIGUESek (aip., 618/619. orr.) dioen bezala, "kontzentrazioa aipatzen dugunean, batez ere
ekonomi-arlokoa den esapidea erabiltzen ari gara, legezko instituzio zehatz bati ez dagokiona eta, honen ondorioz,
oso legezko esanahi ezberdinetako neurrien bidez gauzatu liteke kontzentrazioa. Kontuan hartu behar da, halaber,
nahiz eta ekonomi ikuspegi huts batetik ikusirik, esanahi ezberdinak izan ditzakela enpresen kontzentrazioak,
kontzentrazio-mailaren arabera batez ere".
AURKIBIDEA
arazoak, baizik eta, horiez gain, bilketa horiek bideratzeko erabiltzen diren
legezko-egitura ezberdinak ere bai.22
Hala eta guztiz, azterketa honen helburu funtsezkoa elkarte- eta sozietate-mota
ezberdinek "batasunak", "elkarketak" eta "taldeak" eratzeko orduan sortzen diren
arazoak, eta bai horretarako erabilgarriak diren baliabide juridikoak ere aztertzean
datza.
Aipatu ditugun ekonomi arazoen multzo hauen guztien ondorioz, oso ondo
dakigunez, enpresa-taldeak dira ekonomi-unitate indartsuenak gaur eguneko
ekonomian. Bai enpresa pribatuen artean, bai herri-jabetzazko enpresen artean ere,
enpresa-taldeen barnean kokatzen dira gaur egun enpresa handi gehienak.23
1.2. ENPRESA-TALDEEN AZTERKETA JURIDIKOAREN BEHARRA
Azaldu ditugun taldeen ekonomi arazoak kontuan hartuz, arazo hauen aurrean
Zuzenbideak izan duen erantzuna aztertu behar dugu hemendik aurrera. Ikusiko
dugunez, elkarte-mota bakoitzaren arloko legeriak izan duen erantzuna zeharo
ezberdina da. Azterketa honetan, ezberdintasun horiek eta, batez ere, berauen
oinarriak ikertu behar ditugu eta, azkenik, enpresa-taldeen legezko araupenaren
arloan elkarte-mota bakoitzak duen jokatzeko esparrua ere aztertuko dugu.
Enpresa-taldeen legezko azterketa eta araupena garrantzitsuak dira Sozieta-
teen Zuzenbidean. Zuzenbide-arlo honen azterketa-helburua ez da jadanik "sozie-
tatea" edo "elkartea" banan-banan hartuta aztertzea, baizik eta hala balitz sozie-
tateen taldea bera aztertzea, bertan parte hartzen duten kideen eskubide eta bete-
beharrez berezko ezaugarriak dituen multzo bezala.24 Alemaniako doktrinak behin
eta berriro azpimarratu duenez, taldekide diren sozietateek jasaten duten kanpoko
eraginaren ondorioz, hauen izaera juridikoa goitik behera aldatuz doa.25
Enpresa-taldeen oinarriak ______________________________________________________ 15
22. Ikusiko dugunez, azterketa hori egiteko kapital-sozietateak ez diren beste motako elkarte-egiturak aztertu
beharko ditugu. Kapital-sozietateek beraiek ere, beraien arteko elkarlaguntza bideratzeko, kapital-sozietateak ez
diren beste motako elkarteak erabiltzen baitituzte. Hauen artean, sozietate zibilak, kooperatiba-elkarteak edo, azken
hauetan gero eta ezagunagoak diren ekonomi intereseko elkarketak eta ekonomi intereseko europar elkarteak.
Horrelako helburuak eta kooperatiba-elkartearen erabilpena, egile batzuek aztertua izan da. Hauen artean, F. VI-
CENT CHULIA (Concentración y unión de empresas ante el Derecho Español, Madril, 1971, 547 or. eta hurr.).
23. "Gero eta indartsuago den lehiaketara begira, gero eta garrantzitsuagoak diren enpresak behar dira,
beraien neurriek, gehienetan, nazio-esparrua gainditzen dutelarik. Merkatuaren legearen ondorioz taldeetan
elkartu behar dira biziraun nahi duten enpresek. Gaur egun ohikoa da enpresek teknika hori erabiltzea, bai
elkarlaguntza antolatzeko, bai elkarte bat laguntzeko, eta bai menpekotasun-egoera bat eraginkorra bihurtzeko
ere" (C. ALQUIER: Aip., 253. or.).
24. IMMENGAk (aip., 88. or.) esan duenez:
"Taken as a whole, the recognition of the group of companies in various branches of law shows the readiness
of a legal system to transcend the legal unit laid down by company law and to take into account the combined
economic entity".
25. Ik. KARSTEN SCHMIDT: "Gesellschaftsrecht", aip., 400. or. eta hurr. Bertan, Enpresa-taldeen zuzenbi-
dea "menperaturiko elkarteen zuzenbidea" baino ez dela baieztatzen da ("Recht der abhängigen Verbände").
BROSETAk esan zuen legez, "kapital-sozietateen gaurko mundua ez da ikusi behar bakarrik sozietate bakoitza
AURKIBIDEA
Horrela, sozietateen taldea ez da jadanik legezko ikuspuntutik ere ez
sozietate batzuen gehiketa hutsa.26 Sozietate bakoitzak taldean duen partaidetzak
berak27 sozietate horren barruko egituraren oinarrizkoak diren zenbait osagai, ez
bakarrik bigarren mailakoak, eraldatzen ditu.28
"Eraldaketa"29 horiek batzuetan, tradiziozko lege-kontzeptuetara jo dutenek
kuestionaturik bideragarria egin dute enpresa-taldeen ekonomi eraketa eta, ho-
rrela, gaur egungo ekonomi egituran derrigorrezkoak diren legezko tresna bihurtu
dira.
Orain arte, enpresa-taldeen araupen osatua hiru herri hauetan baino ez da zehaz-
tu: Alemania, Portugal eta Brasilen. Gainontzeko legerietan araupena guztiz kon-
kretua izan da, enpresa-errealitateko arazo zehatz batzuk bideratzeko asmoz soilik.30
Enpresa-errealitatean, tresna juridiko hauen erabilpena ondoko bi bide hauetan
oinarritzen da:
a) Betiko sozietateen legeriak eskaintzen zituen aukerak erabiltzean,
sozietateen taldeentzako bereziki sorturiko legeriaren beharrik gabe.
b) Sozietateen legerian agertzen ez diren aukerak erabiltzen hastean,
gehienetan legezko zalantza ugari sortaraziz.
16 ____________________________________________________________________________
bere ingurutik at jokatzen duen unitate bat balitz moduan, berez irla bat balitz moduan, gehiengoa duten beren
akziodunek menperaturik. Mundu erreala ulertzeko, sektore guztietan ... beren artean oso harreman estuak
dituzten eta oso integratuak dauden sozietateek osaturiko taldeak direla hartu behar da kontutan. Beraz, bildutako
sozietate hauen artean ez da bakarrik menpekotasun-egoera bat sortzen, beraien legezko araupena ere eraldatu
egiten baita. Sozietate-talde baten barruan egoteagatik, zenbait legezko betebehar eta zenbait arrisku legeak
berak aipaturikoak gehitzen zaizkio banakako sozietatearen legezko araupenari".
J.M. EMBID IRUJOk ere ("Derecho Europeo de Sociedades Anónimas", Documentación Jurídica aldizk.,
Zuzentza Ministeritza, 55, 1987, 13. or.) hauxe diosku: "Sozietateen Batasunetan sozietate batek gehienetan,
kapitalean eskuraturiko parte-hartzeen bidez beste bat edo batzuk menperatzea, berauen sozietate-onura
taldearenaren menpean geldituz, sozietate anonimoen zuzenbidearen oinarri-irizpide ugariren aurka doa, zuzenki".
Geroxeago, EMBID IRUJOk berak, "Sozietateen zuzenbidean enpresak duen adierazgarritasuna"rekin loturik,
honako hau diosku:
"Taldeen kasuan, trafikoan dauden sozietateen aniztasunaren pean dagoen enpresa-batasuna juridikoki
adieraztera saiatzen da. Horretarako, onartu egiten da taldearen onura edo interesa, talde-enpresaren onura edo
interes modura ulerturik".
26. K. SCHMIDTek (Aip., 808. or.) esan duenez, "Die meisten Konzernprobleme resultieren aus dem
Spannungs verhältnis zwischen der rechtlichen selbständigkeit und der wirtschaftlichen Verflechtung der
verbundenen Unternehmen".
27. Ik. J.M. EMBID IRUJO: "Concentración ...", aip., 17. or.
28. Ik. C. MOLINA NAVARRETE: Persona jurídica y disciplina de los grupos de sociedades, Zaragoza,
1995.
29. C. ALQUIERek (aip., 256. or.) esan zuenez, "Egiaz, taldearen kontzeptuaren arazoa sozietateen
zuzenbidearen betiko arauek ezartzen dioten konplexutasunetik dator. Araupen hori argitasunaren faltan dago.
Egiaz, kideen interesa taldeko sozietate bakoitzaren berjabetasuna irautearen alde badago, hirugarrenak diren
hartzekodunak eta langileena, taldeko sozietate guztien ondasunak multzo bakar batean biltzearen alde dago.
Azken finean, enpresa eta taldeari buruzko interpretazio-ezberdintasun bat dagokio interes-gatazka honi.
Lehenengo kasuan, legezko kontzeptu hutsa da, bigarrenean ekonomi izaera hartzen du".
30. Ik. F. VICENT CHULIA: Compendio..., aip., 969. or.
AURKIBIDEA
Ikusiko dugunez, ohiko merkataritza-sozietateetan, aipaturiko lehenengo
bidean oinarritu da batez ere sozietate-taldeen eraketa.31 Hala ere, taldeen eraketan
eragina duten alderdi batzuk argitu eta zehaztu dituzten zenbait arau ezarri ditu
gehienetan legeriak, nahiz eta oso modu ezberdinean legeria batzuetan eta
besteetan.32
Alderantziz, kapital-sozietate ez diren elkarteetan (sozietate zibilak, mutua-
litateak, kooperatibak) oztopo nabariak azaltzen dira legeriaren aldetik taldeak
eratzerakoan. Zailtasun horiek, larriki oztopatu dute, adibidez, kooperatiben
taldeak eratzea. Honen ondorioz, legean aurrikusitako tresnen mugapenak ikusita,
legerian ezarritako tresnen aukera guztiak erabili eta batzuetan lege-arauen
interpretazio irekia edo zalantzagarria ere egin behar izan dute kooperatibek edo
mutualitateek.
Garriguesen ustez33 ezberdinak diren bi motatako legezko arazoak sortzen
dituzte "sozietate-enpresarien batasunek". "Alde batetik, sozietateen zuzenbide
pribatuari dagozkion arazoak sortzen dira, elkarturiko sozietate bakoitzaren
legezko araupenean batasun horiek izan behar duten eraginaz. Bestaldetik,
lehiaketa-zuzenbideari dagozkion arazoak ere sortzen dira, enpresa-batasun
batzuen bidezkotasunaz zehazki".
Sozietateen taldeek gaurko ekonomi egituran duten garrantziaren ondorioz,
gaur eguneko sozietateen zuzenbidea aztertu eta garatzeko orduan ekonomi
errealitate hori oso kontutan hartzeko beharra azpimarratzen du doktrinak.34
Horrela, zuzenbidearen barrean, enpresa-taldeen sozietateen batasunen azpisail-
tzat harturik azterketa eta araupena zehazteko asmoa duen berezitasun bat sortzen
da. M. Sacristanen iritziz35, ondokoak dira berezitasun horren oinarriak: "enpresen
bilketa edo kontzentrazioa ... enpresen batasunen sakoneko sustraia izatea; berak
sortzen duen arazo-multzoaren legezko araupenak duen izaera anitza ... eta,
azkenik, zatikako araupenen ondorioen azterketa orokor baten beharra ... aldaketa
sozioekonomikoek sortu dituzten legezko beharrei egokitzeko asmoz".
Oro har, taldeak arautzearen helburuak bi motatakoak izan dira: Alde batetik,
taldeak sortu eta eratzeko bideak erraztea eta, bestaldetik, taldearen interesetatik
Enpresa-taldeen oinarriak ______________________________________________________ 17
31. Hala ere, irizpide orokorrak oso ezberdinak dira legeria batzuetatik besteetara. Engrácia eta Lutteren
irizpide eta terminologiari jarraituz, hiru motatako azterketak ezberdin ditzakegu:
"... the classical `entity law approach', followed by the USA, the United Kingdom and France, and which is
still dominant in many `Civil Law' and `Common Law' countries; the new `enterprise approach', proposed by the
Commission of the European Union for several years, and the `dualist approach´adopted by countries such as
Brazil, Portugal and especially Germany".
32 Legeen bidez oso arauturik ez dauden gaietan sozietateen taldeetan gertatzen den moduan "Zuzenbidea
epaileen bidez sortzeak" duen garrantziaz, ik. J.M. EMBID IRUJO: Derecho Europeo de Sociedades Anónimas,
Doc. Jca. (Zuzentza Ministeritza), 55, 1987, 25. or.
33. J. GARRIGUES: Curso ..., aip., 619. or.
34. Ik., beste batzuen artean, M. BROSETA: Aip., 343. or.
35. M. SACRISTAN: Aip., 397. or.
AURKIBIDEA
kanpo dauden interesak babestea.36 Aipaturiko bigarren helburu horrek izan duen
garrantzia nabaria izan da gure inguruan. Hala ere, ez da horrela izan legeria guz-
tietan. Adibidez, hauxe diosku Immengak Alemaniako legeriaz:
"The law of groups in Germany has a relatively long history. At first however its protective
aspects were not the most prominent ones. It was primarily a question of the forms of
organization best suited to combining the interests of different companies, and the questions
arising were mainly questions of contract".
Aurretik zeuden legezko tresnak, sozietateak banan-banan arautzeko sortuak,
eraginkortasunez erabili dituzte enpresa-taldeek. Araupen urri honek, hala ere,
arazo-multzo interesgarri bat sortzen dio legezko teoriari. Embid Irujoren ustez37,
"sozietate eta enpresa-batasunak arautzeko behar diren" arauen ezaren ondorioz,
merkatal sozietateen legezko araupenean "beren artean harremanik ez duten eta
lege- eta ekonomi aldetik burujabeak diren erakundeen" antza ematen dute
sozietate horiek.38
Esan dugunez, enpresen batasunen ekonomi helburuak antzekoak dira
elkarte-mota guztietan. Egia da, halaber, berek sortutako legezko arazo batzuk
antzekoak direla. Hala ere, helburu horiek lortzeko elkarte-mota bakoitzean
agertzen diren bideak oso ezberdinak dira. Adibidez, ikusiko dugunez, kooperati-
bek eta mutualitateek berezko zailtasunak dituzte enpresa-taldeak sortzeko edo,
hobeto esanda, zenbait motatako enpresa-taldeak sortzeko. Horra hor enpresa-
-taldeen azterketa egitean elkarte-mota ezberdinen beren-beregizko arazoak ere
aztertzeko beharra. Batez ere, jakina, kapital-sozietateak ez diren beste motatako
entitateek (kooperatibak, mutualitateak, lan-sozietateak) Euskal Herrian duten
garrantzia kontuan hartuz.
Garriguesen ustez39 "orain dela oso denbora gutxi hasi da gure herrian
enpresen batasunen gaia kontuan hartzen" eta, honen arrazoiaz, hauxe esaten zuen:
"hori ez da batere arraroa, gai honek ekonomi garapenaren maila altu batera heldu
diren herrien legezko araupenean baino ez baitu benetako interesik". Gai hau
arautzeko orduan arrazoi hori, herri ezberdinen artean dauden ezberdintasunak
azaltzeko baliogarria bada, gauza bera gertatzen da legezko sozietate-mota
ezberdinen artean. Hauxe da halaber, zalantzarik gabe, bai kooperatiben
zuzenbidean, eta bai mutualitateen araupenean ere orain arte oso talde handi gutxi
sortu egin duten erakunde-motak, enpresen batasun eta taldeak oso gutxi araututa
izatearen arrazoia.
18 ____________________________________________________________________________
36. Ik. C. ALQUIER: Aip., 6. or.
37. EMBID IRUJO: "Regulación mercantil de los grupos de sociedades", La Ley, 1989ko otsailak 3.
38. EMBID IRUJOren ustez, araupen ezaren zergaitia "sozietate eta enpresa-batasunak, gaur egun, oso
heterogeneoak diren eta legez arautzeko oso zailak diren egituren bidez aurkeztea" da.
39. J. GARRIGUES: Curso ..., aip., I, 619. or.
AURKIBIDEA
Honen ondorioz, zuzenbidearen arlo ezberdinetan sortzen diren arazo-
-multzoak oso ezberdinak dira. Kapital-sozietateen legerian, sozietateen taldeen
araupenaren helburu funtsezkoa akziodunei, langileei edo hirugarren pertsonei
egitura hauek sortzen dizkieten kalteak desagertu ala bideratzean datza.40 Bitartean,
kooperatiben ala mutualitateen zuzenbidean bideratu behar den lehenengo arazoa,
kooperatiben eta mutualitateen batasun eta taldeak eratzeko orduan sortzen diren
oztopoak gainditzea da.
Horrela, kooperatiben eta mutualitateen zuzenbideak arlo honetan duen
garapen urria41 lankidetza eta mutualitateen enpresa-garapen laburraren eta,
bereziki, elkar-osatzeko edo integraziorako beraien zailtasunen42 beste arrazoi bat
ere izan daiteke. Beraz, kapital-sozietateak ez diren elkarteen kasuan, helburua ez
da enpresa-taldeen hedapenak sortzen dituen eragin kaltegarriak zuzendu edo
bideratzea, enpresa-taldeen eraketa bera bideratzen laguntzea baino.
Dena den, sozietate-mota guztietan, enpresa-taldearen beraren interesa babes-
teko behar diren araupenak gero eta beharrezkoagoak egiten ari dira, autore gehie-
nen iritziz.43
Enpresa-taldeen oinarriak ______________________________________________________ 19
40. Hala ere, zenbait legeriatan ez da horren argi ikusi babespen-helburu hori enpresa-taldeak arautzeko
beharra oinarritzeko orduan. Adibidez, ik. D.D. PRENTICEk (aip., 328. or.) Bretainia Handiko legeriaz dioena:
"It is recognised that the group form of trading can give rise to problems, particularly as regards the protection
of creditors and minority shareholders. There is less agreement, however, as to whether these problems are
uniquely associated with groups but instead are simply a consequence of the use of the corporate form to carry on
business with its principle of majority control. On this latter hypothesis, if these abuses are remedied then this
would also deal with them in so far as they are associated with groups. To a large extent, this has been the policy
adopted by English law, with the result that there has not been felt to be a need to deal with the special problems
of groups".
41. J.M. EMBID IRUJOren iritziz (Concentración ..., aip., 11. or.) "indarrean dauden kooperatiben
legeentzat, "sozietate-irla" bezala ikusten da, batez ere, kooperatiba-elkartea, eta beraien elkar-osaketa edo
integrazioa bideragarria egiten duten teknikak kontuan hartzeko helburua duten arauak oso urriak eta asmo argirik
gabekoak dira".
42. J.M. EMBID IRUJOk (Concentración..., aip., 17. or.) dioen legez, "nahiz eta sozietate guztiak ...
antolakuntza-egitura zabaletan integratzeko gai izan, kapital-izaera dutenak dira ... sozietate-biltze prozesu hauen
funtsezko protagonistak".
43. Ik. F. VICENT CHULIA: Compendio..., aip., 971. or.
AURKIBIDEA
2. ENPRESA-TALDEAK SOZIETATEEN ZUZENBIDEAN
2.1. ENPRESEN BATASUNAK, ENPRESEN ELKARKETAK
ETA ENPRESA-TALDEAK
Dakigunez, "enpresen kontzentrazio edo bilketa"-mota bat baino ez dira
"enpresen batasunak", enpresen hazkundea bera edo enpresen bategiteak diren
bezala. Gainera, bestaldetik, geure inguruko doktrinak behin eta berriz zehazten
digunez, enpresa-taldeak enpresen batasun-mota bat baino ez direla esan behar da.
Egiaz, Garriguesi44 jarraituz enpresen batasuntzat "enpresa batzuen artean
zenbait lotura ezartzen diren kasuak" har ditzakegu, "beti ere beraien titularrek
beregizko lege-nortasuna mantentzen badute". Gainera, dakigunez, gaur eguneko
enpresen arteko elkarlaguntza bideratzeko dauden egituren aniztasuna nabaria da.
Horra hor zergatik "enpresen batasuna" delako kontzeptu honen zabalerak termi-
nologia juridikoa egokitzera derrigortu duen doktrina. Hortik etorri zaigu, zalan-
tzarik gabe, "enpresen batasuna" eta "enpresa-taldea" kontzeptuak ezberdintzeko
beharra, azkeneko hau lehenengoaren azpisailtzat harturik.
Horrela, Uriak45 "kontratu-izaera hutsa duten batasunak" eta "finantza- edo
pertsona-izaera duten batasunak" ezberdintzen ditu, "talde"-izaera azkenekoei
baino ez egokituz.46 Merkataritza-arloko ikertzaile gehienek47 antzeko irizpideak
azaldu dituzte.
M. De La Cámarak48 bategitea bera enpresen batasun-motatzat edo sozieta-
teen batasun-motatzat49 hartzen zuenak beste batasun-mota bi ezberdintzen ditu,
sozietateek bakoitzaren ekonomi burujabetza mantentzearen ala ez mantentzearen
arabera. Irizpide horren arabera, ekonomi burujabetza hori galtzen denean baino
ezin dezakegu sozietateen taldeaz hitz egin.
Bestaldetik, enpresa-taldeen legezko eraketak oztopo nabariak sortzen ditu
kooperatiba eta mutualitateen arloan. Oztopo hauen ondorioz, kooperatiben enpre-
sa-errealitatean eta, batzuetan, legezko doktrinan ere bai "kooperatiben taldea-
ren" oso kontzeptu zabala erabili izan da. Honen ondorioz, sozietateen zuzenbide
Enpresa-taldeak sozietateen zuzenbidean __________________________________________ 21
44. J. GARRIGUES: Curso..., I, aip., 619. or.
45. R. URIA: Aip., 508. or.
46. R. URIA: Aip., 510. or.
47. Beste batzuen artean, F. SANCHEZ CALERO: Aip., 307/308. orr.
48. M. DE LA CAMARA: Estudios de derecho mercantil, II, 264/266. orr.
49. Ezberdinketa honi buruz, ik. M. DE LA CAMARA: Aip., I, 263. or.
AURKIBIDEA
orokorrean "talde" gisa onartzeko zail izango liratekeen baina "kooperatiben
batasunak" diren hainbat kasutan erabili izan da "kooperatiben taldea" delako kon-
tzeptu zabal hori.
Bestaldetik, ez dugu ahaztu behar "batasuna" hitzak duen izaera zalantza-
garria:
a) Alde batetik, nahiz eta legezko doktrinak oso zentzu zabalean erabili,
zuzenbidetik kanpo hitz honek duen esanahia askoz estuago da eta, askotan,
enpresen artean sorturiko loturak benetan sakonak direnean baino ez da
onartzen. Beraz, "batasun" hitza baino hobeto, batzuen ustez, "elkarketa" edo
"agrupazio" hitza egokiago izango litzateke, lotura sendoak adierazten ez
dituzten enpresen arteko itun iraunkorrak adierazteko.
b) Bestaldetik, gure inguruko legerian, "enpresen behin-behineko batasuna"
1963ko abenduaren 28ko Legean araututa eta gaur egun Ekonomi Onureko
Elkarketek ordezkaturik enpresen batasunaren mota zehatz bat baino ez dena
izendatzeko erabiliz gero, nahasketak sortzen dira hitz honen inguruan.
c) Azkenik, kooperatiben zuzenbidearen arloan, oso erabilia da "kooperatiben
batasuna" hitza. Izatez, bai 1993/4 Kooperatiben Legean, bai Nafarroako
1996ko Legean, eta bai Frantziako Legerian ere, behin eta berriro zehazten dira
"kooperatiben batasunak" elkarte- edo bazkun-izaera duten erakunde gisa,
berauen helburua enpresa arlokoa ez izanik.50
Testu honetan, egiturazko gutxieneko logika mantentzeko asmoz, "enpresen
batasuna" erabiltzen denean, merkataritza-arloko doktrina gehienen esanahi
zabalaz egingo da, nahiz eta, batzuetan, argiago azaltzeko helburuaz,
"agrupazio" edo "elkarketa" hitzak ere erabili, lotura leuneko elkarkidetasuna
adierazteko.
2.2. ENPRESA-TALDEAREN KONTZEPTUA
A. Doktrina arloko kontzeptua
Printzipioz, elkarte-mota guztientzat baliagarria den kontzeptu bera erabiltzen
du doktrinak, enpresa-taldearen kontzeptua zehazteko orduan. Hala ere, lehen esan
dugunez, arlo zehatz batzuetan (kooperatiben zuzenbidean, batez ere) "talde"
hitzaren kontzeptua beste arloetan baino askoz zabalago izan ohi da.
22 ____________________________________________________________________________
50. Egiturazko arrazoi guztiaz, 1982ko Kooperatiben Euskadiko Legeak ik. J. DIVAR: Régimen jurídico de
las sociedades cooperativas, Bilbo, 1987, 77. or. ez du erabiltzen "batasuna" hitza "elkarte-izaera hutsa" duten
erakunde hauek izendatzeko. Hala ere, 1993ko Kooperatiben Legearen 144. artikuluak berreskuratu egin du
"batasun" hitz hori.
1987ko Kooperatiben Lege Orokorraren antzekoa izanik, ik. 1989ko Nafarroako Kooperatiben Foru Legea.
AURKIBIDEA
Hemendik kanpo, geroxeago azalduko dugunez, ohikoa da taldeen zuzenbi-
dea eta "enpresen arteko loturak" harremanetan jartzea. Adibidez, Immengaren
iritziz, "The law of groups is concerned with the links between companies in a
group... Its starting point is a combination of legally independent companies in one
group".51
Horrela, Alemaniako legerian, enpresa-taldeen mota guztiak "elkarturiko
sozietateak" (AktGren 15. art.) delako kontzeptuaren barnean sartu ohi dira.
Jakina, kontzeptu horrek ez du talde-mota berezirik adierazten, baizik eta
"sozietate-multzo batera lege-arau orokorrek hedatzen dituzten arau bereziei
dagokien sozietateen legeriaren kontzeptu teleologikoa".52
Jarraian, lotura horiek "talde" bat sor dezaten funtsezkoak diren zenbait
osagai aztertu behar ditugu, "enpresa-talde" kontzeptua oinarritzeko asmoz:
"kontrola", "ekonomi-batasuna" eta "bateraturiko zuzendaritza". Ikusiko dugunez,
legeria, auzitegi eta ikertzaileen iritzi ezberdinen arabera, enpresa-talderik egoteko,
osagai hauetako baten bat derrigorrezkotzat jotzen da.
* KONTROLA ENPRESA-TALDEETAN
Nahiz eta zenbait legeriatan oraindik agertu, gero eta baztertuago dago
doktrinarentzat enpresa-taldearen kontzeptua "kontrolarekin" lotzeko joera.
Zertaz ari gara "kontrola" hitza aipatzen dugunean? Printzipioz, sozietate bat
bestearen kontrolpean egoteak hauxe adierazten du: lehenengo sozietatearen
zuzendaritza edo administrazioa izendatu edo baldintzatzeko bigarren sozietateak
duen "gaitasuna".53
Enpresa-taldeak sozietateen zuzenbidean __________________________________________ 23
51. Italiako legeria aztertzeko orduan ondokoak dira enpresa-taldeen ezaugarriak zehazteko doktrinak
(SPADA) erabiltzen dituen irizpideak:
"a. two or more legally independent entities running two (or more) enterprises;
b. a legally assessable condition according to which the decision-making of those entities operating the
enterprises is subordinated to one of them or to a third person..."
Hala ere:
"i. It is uncertain whether subordinated decision-making on the part of the entrepreneurial entity or if it is
preferred to use a concept which is well known in comparative terms whether unitary decision-making of the
entrepreneurial entity should be potential or actual, i.e. exercised in practice.
ii. Reciprocally, it is doubtful whether an actual unitary decision-making constitutes a group even if it is not
`legalized' by a situation of potential supremacy (control)...
iii. It remains unclear whether the business integration of the enterprises in respectively dominant and
subordinate positions as regards decision-making is or is not required;..."
"c. It remains to be asked whether, and for what purposes, it is possible to regard as a group a plurality of
entrepreneurial entities who, although they can be managed in a unitary way ... are in practice `directed' only in
financial terms".
52. IMMENGA: Aip., 98. or.
53. Nola eskuratzen da "gaitasun" hori? Gehienetan, jakina, sozietate batek beste batean duen partaidetzaren
bidez. Ik. "Compte rendue d'une enquête sur 32 groupes français", aip., 22. or.; bertan esaten denez, aipaturiko
"kon-trol" hori, "gehienetan, kapital sozialeko parte-hartzearen bidez eta, beraz, menpeko sozietateen kudea-
ketan parte hartuz ziurtatzen da, modu anitzetan. Kapital-harremanak, ... kontrol horretarako bide funtsezkoa dira"
AURKIBIDEA
Hala ere, gero eta argiago zehazten du doktrinak, gaitasun hori erabili ezean
ezin dugula benetako Talde baten aurrean gaudela esan. Hau da: derrigorrezkotzat
jotzen da "kontrol" delako hori izatea enpresa-taldea izateko, baina ez dago
talderik kontrola baino ez badago. P. Spadak esan duenez, "there is a group if and
only if one company controls another, but there is not necessarily a group
wherever there is control"
Kontrola, beraz, enpresa-talde bat egoteko baldintza beharrezkoa da, baina ez
da berez nahikoa den baldintza. Jarraian ikusiko dugunez, kontrolpean dagoen
sozietatea eta sozietate kontrolatzailearen artean, nolabaiteko "bateraturiko
zuzendaritza" sortu behar da.
* ENPRESA-TALDEAK ETA EKONOMI BATASUNA
Lehen esan dugunez, enpresak bateratzeko prozesuan erabili ohi den tresna
garrantzitsua dira enpresa-taldeak. Printzipioz, ikusiko dugunez, enpresa-talde bat
izateko, gutxienez zuzendaritzaren esparrua egon behar da bateraturik. Jakina,
horrek ez du oztopatzen zenbait enpresa-taldetan enpresaren beste zenbait esparru
ere bateraturik izatea (aktiboak, diru-ezarpenak, ekoizpen-baliabideak, etab.). Hala
ere, printzipioz, sozietateen arteko ekonomi bateratze-prozesuan Zuzendaritzaren
esparruan ematen den urratsa baino ez dira enpresa-taldeak. Horra hor zergatik
ekonomi batasuna delako kontzeptua gero eta baztertuago den enpresa-taldeak
definitzeko orduan.
* ENPRESA-TALDEAK ETA BATERATURIKO ZUZENDARITZA
Ikusi dugunez, kontrolaren kontzeptua, beharrezkoa izanik, ez da nahikoa
enpresa-taldearen izaera argitzeko. Bestaldetik, ekonomi batasunaren kontzeptua
gehiegizkotzat jo daiteke helburu hori bera zehazteko orduan. Horra hor zergatik,
bai doktrinak, eta bai legeriek ere, gero eta gehiago erabiltzen hasi diren hirugarren
kontzeptu bat: "bateraturiko zuzendaritza".
"Bateraturiko zuzendaritza" delako kontzeptua erabiliz, azkeneko hamarkada
hauetako lege eta liburuek askoz zehaztasun handiagoz azaltzen dute "enpresa-
-taldearen" kontzeptua54. Adibidez, Brosetaren55 hitzetan, hauxe da "enpresa-
24 ____________________________________________________________________________
54. J. ARAGON MEDINA (Los grupos de empresas como unidad económica dominante, Madril, 1994),
enpresa-taldeen ekonomi kontzeptua argitzeko asmoz, ondoko hiru baldintzak aipatzen dizkigu:
"Enpresa-batasuna, enpresa menperatzaile batek gainontzekoetan dituen partaidetzen bidez, berarekiko
menpekotasuna zuzenki nahiz zeharbidez sortuz.
Administrazio-batasuna. Honen ondorioz, sozietate menperatzaileak taldea osatzen duten enpresen gestioan
eragina izateko gaitasun potentziala izan behar du, gaitasun hori aktibo zein pasiboki egikariturik izanda.
Talde osoa harturik, benetako balore-sorrera berria lortu behar da, banan-banako enpresen ondasun eta
errentagarritasunen gehiketa hutsa gaindituz".
55. M. BROSETA: Aip., 343. or. Italiako ikertzaileen artean, ondoko zehaztapena ematen digu SPADAk
("Groups...", aip., 176. or.): "A plurality of companies subject to a unitary management".
AURKIBIDEA
-taldea": "ekonomi arloko zuzendaritza beraren menpean dagoen sozietate-
-multzoa".56
Brosetak berak57, zehaztapen hau konkretatuz, sozietateen taldeetan ondoko
bi ezaugarri hauek beti aurkitzen direla diosku:
legezko harreman baten bitartez loturiko sozietate bi edo gehiago, eta
beren arteko batek besteen gainean duen nagusitasuna.58
Ezaugarri hauetako lehenengoa sozietateen batasun edo elkarketa guztien
ezaugarria izanik, sozietateen taldeen oinarrizko ezaugarritzat har dezakegu
aipaturiko "nagusitasun" hori, enpresa-talde mota guztien ezaugarria edo dena.
Hala ere, "bateraturiko zuzendaritza" azaltzeko Brosetak erabili zituen iriz-
pideok ez dute ematen oso argirik. Zer da "menpekotasun" hori? "Kontrola" hitza
erabili dugunean adierazi nahi genuen gaitasun hori?
Geroxeago ikusiko dugu "menpekotasuna" eta "menpekotasun osoa"ren
arteko kontzeptuetan izan daitezkeen ezberdintasun garrantzitsuak. Bitartean,
kontutan hartu behar dugu Europako ikertzaile fidagarrienek "menpekotasuna" eta
"kontrola" lotzen dituztela. Alemaniako zuzenbidea aztertzean Immengak59 argitu
duenez, "bateraturiko zuzendaritza hurrengo urrats bat da talde baten eraketan,
menpekotasun-egoera hutsaren ostean". Bateraturiko zuzendaritza sortzen da bai
kontrolatzeko kontratu baten bidez, eta bai integrazio-egoera baten ondorioz ere
(AktGren 18.1 art.).
Printzipioz, sozietate batean gehiengoko holding edo partaidetza beste
sozietate batek izatean, hori menpekotasun-egoeratzat ematen da. Eta, hori bai,
menpekotasun-egoera bat izatekotan, "bateraturiko zuzendaritza"tzat ere ematen
da (AktGren 17.2 art.).
Zer da, ba, bateraturiko zuzendaritza? Immengaren iritziz, horrelako egoera
baten aurrean gaudela argitzeko irizpidea finkatzeko, "bateraturiko jarduera" eta
sozietatea kanpoko zuzendaritza edo erabakien menpe dagoela esateko zantzuak
egon behar dira. Hala ere, ikertzaile honen iritziz, nahikoa da jardueraren alderdi
Enpresa-taldeak sozietateen zuzenbidean __________________________________________ 25
56. Zehatzago, M. BROSETAren ustez hauxe da sozietateen taldea: "ekonomi zuzendaritza beraren menpean
dagoen sozietate-multzoa, zuzendaritza hori bideratu eta lortzeko tresna anitzak izanik, kontratu-izaerazkoak edo
akzioen bidezko jabetzazkoak. Batzuetan, kontrola bideratzeko tresna horiek nahastuta-edo agertzen dira".
Zehaztapen hori EMBID IRUJOk proposatu zuena (Concentración ..., aip., 34. or.) baino zehatzago dirudi.
IRUJOren iritziz, hauxe da sozietateen taldea: "beregizko legezko nortasuna duten eta beste sozietate edo enpresa
baten ekonomi zuzendaritza bateratuaren menpean dauden sozietateen multzoa". Nahi gabe ziur aski, azkeneko
zehaztapen honek bai enpresa menperatzailea, eta bai enpresa menperatu bat baino ez duten enpresa-taldeak ere
uzten ditu enpresa-taldeen kontzeptutik kanpo.
57. M. BROSETA: Aip., 343. or.
58. Ik. J. MASSAGUER: La estructura interna de los Grupos de Sociedades, RDM, 192, 1989, 281. or. eta
hurr.
59. IMMENGA: Aip., 97. or.
AURKIBIDEA
gutxi batzuk soilik bateraturik egotea (finantza-alderdien koordinaketa eta berauen
zuzendaritza, esaterako).60
J. Massagueren iritziz61 honako hau da sozietateen taldea: "burujabe eta auto-
nomoak diren zenbait sozietatek duten elkarren arteko loturaren ondorioz sortzen
den enpresa-batasuna, beste sozietateak egikarituriko ekonomi zuzendaritzaren
aurreko guztien menpekotasunaren bidez", talde hauen ezaugarriak ondokoak
izanik:
"batasunak berak legezko nortasun eta gaitasunik ez izatea".
"taldea osatzen duten sozietateen legezko burujabetasuna eta autonomia".
"batez ere, gauzaturiko zuzendaritza bateratua sozietate menperatzaile edo
nagusien beraren bitartez bideratzea".62
* ENPRESA-TALDEEN KONTZEPTU ESTUA ETA KONTZEPTU
ZABALA
Egia da, ikusi dugunez, "taldearen" kontzeptua "zuzendaritza bateratuaren"
kontzeptuari loturik dagoela, derrigorrez. Hala ere, doktrinak horretan duen ia era-
bateko ahobatekotasuna apurtu egiten da hemendik aurrera. Ondorioz, irizpide
ezberdinak aurkitzen ditugu sozietateen taldeen ezaugarriak zehazteko orduan.
Gure lan honetan interesgarrienak diren alderdiak kontuan hartuz, doktrina-
ren irizpide horiek "kontzeptu estua" eta "kontzeptu zabala" dei ditzakegunetan
sailka ditzakegu:
A. Kontzeptu estua
Zenbait ikertzaileren iritziz63, zuzendaritza bateraturik egotea ez da nahikoa
"sozietateen taldeaz" hitz egiten ahal izateko. Beharrezkoa da, halaber, "kapitalean
parte-hartzeko" tresnetan oinarrituriko sozietate batetik beste batek duen "menpe-
kotasuna".
26 ____________________________________________________________________________
60. Ondokoa diosku IMMENGAk (aip., 97. or.): "The decisive criterion is that there are de facto indications
that the companies concerned are treated as a unified business and are thus subject to external direction or the
decisions of outsiders. It is thus clear that the element of unity may be limited to a few aspects of business
activity. In particular, coordination and direction of the financial aspects may constitute a sufficient expression of
such a unified conception".
61. J. MASSAGUER: Aip., RDM, 192, 1989, 281. or.
62. Hauxe ere badio J. MASSAGUERek (aip., 282): "horrela ikusita, enpresa-mota berezia dugu sozietateen
taldea, betiko enpresa bakunetik bere izaera polikorporatiboagatik ezberdintzen dena".
63. Itxuraz, R. URIA: Aip., 510. or.
AURKIBIDEA
Uriak64, argi eta garbi esan gabe, sozietateen taldearen kontzeptua nolabait
murrizten duela ematen du. Ikertzaile honek honako hau eskatzen du enpresa-talde
kontzeptua erabili ahal izateko: Sozietate batzuen kapitalean beste batzuek parte
hartzean oinarrituriko "enpresen batasuna", "bere jardueraren garapenean zuzenda-
ritza bateratua ezartzeko behar den neurrian", beti ere "kontratu bidezko" egiturak
ez onartuz, partaidetzarik ez badago. Horrelako baldintzak betetzen dituzten enpresa-
-taldeek, URIAren ustez, "benetako ekonomi batasunak osatzen dituzte eta ohikoa
da horrela bateraturiko sozietateen legezko autonomia itxurazkoa izatea ere".
B. Kontzeptu zabala
Beste autore batzuen iritziz65, aurreko kontzeptu estuak enpresa-taldeen mota
bat baino ez du adierazten. Azkeneko hauen arabera, "kontratu bidezko taldeak"
eta "partehartzeko taldeen" artean sailka ditzakegu enpresa-taldeak.66
Printzipioz, irizpide honen zabaltasunak ez du aldatzen enpresa-taldearen kon-
tzeptuaz orain arte esan duguna. M. De La Camarari jarraituz67, kontzeptu zabal
honetatik kanpo enpresen batasun-mota batzuk gelditzen dira eta, zehazki, "enpre-
sa batzuek merkataritzako trafikoan duten jarduera neurri baten adostu baina beren
ekonomi eta legezko burujabetasunean eraginik ez duten enpresen arteko itunak".
Sanchez Calerok68 zehazki, zuzenki jartzen ditu harremanetan "enpresa-
-taldea" eta "menpekotasuna" kontzeptuak, eta bai azkeneko hau eta "zuzendaritza
bateratua" ere. Kapitaleango partaidetzak ez diren beste motako tresnen bidez ere
lor daiteke bateraturiko zuzendaritza hori: "zuzenki edo zeharbidez, sozietate
menperatzaile edo nagusiak administratzaile gehienak izendatu ahal baditu edo
menpekotasuna zenbait kontraturen bidez lortzen bada (adib., patente-baimena
ematea, laguntza teknikoa, zenbait markaren ustiapena, etab.)".
"Kontratu bidezko taldeak"69 "zenbait sozietateren arteko lotura gisa" joka-
tzen duten itun edo hitzarmenetan oinarriturikoak dira.70
Alderantziz, "partehartzeko edo partaidetza-taldeak"71, lehen esan dugunez,
honako hauek dira: "sozietate batzuk beste batzuen kapitaleango partehartzaile
bihurtzean oinarrituriko taldeak, zuzendaritza bateratua ezartzeko behar den
neurrian".72
Enpresa-taldeak sozietateen zuzenbidean __________________________________________ 27
64. R. URIA: Aip., 509/510. orr.
65. M. BROSETA: Aip., 343; F. SANCHEZ CALERO: Aip., 307. or.
66. F. VICENT CHULIA: "Compendio...", I, Bartzelona, 1986, 493. or.
67. M. DE LA CAMARA: Aip., II, 264. or.
68. F. SANCHEZ CALERO: Aip., 308/309. orr.
69. "Kontratu bidezko batasunak" edo "kontratu-oinarria duten batasunak" URIAren ustez (aip., 508/509 orr.).
70. R.URIA: Aip., 508. orr.
71. "Kontratu bidezkoak ez diren batasunak" URIAren iritziz.
72. R. URIA: Aip., 510. or.
AURKIBIDEA
Azkenik, ez dugu ahaztu behar, alde batetik, arazo hau neurri handi batean
terminologi-arazo bat baino ez dela, "talde" edo "zuzendaritza" hitzen erabilpenari
dagokiona. Hala ere, liburu honetan zehar ikusiko dugunez, enpresa-taldeen
kontzeptu estua eta zabalari buruz esandakoaz aipatu dugun sailkapen honek,
taldeen azterketa osoaren egitura ere oinarritzen du.
B. Lege-kontzeptua
Parekaturiko zuzenbidean, enpresa-taldeak arautzeko orduan erabiltzen diren
kontzeptuak oso ezberdinak dira.
Alemanian, "Konzern" delakoa AktGren 18. artikuluan arautzen da, "batera-
turiko zuzendaritza" kontzeptuarekin loturik eta ondorio zuzen bakar batekin:
talde-kontuak egiteko betebeharra.
Holandako legeria, zehaztasun handirik gabe, "loturiko enpresen" kontzep-
tuan oinarritzen da enpresa-taldeak zehazteko orduan: "Group company: group
companies are bodies corporate and partnerships linked to each other in a group. A
group is an economic unit in which bodies corporate and partnerships are organiza-
tionally linked".
Britainia Handian, "holding company" eta "subsidiary company" kontzeptuak
zehazteko (s. 144 Companies Act 1989) honako hau esaten da:
"... a company is a subsidiary of another company, its `holding company', if either that other
company:
a) holds a majority of the voting rights in it; or
b) is a member of it and has the right to appoint or remove a majority of its board of directors; or
c) is a member of it and contols alone, pursuant to an agreement with other shareholders or
members, a majority of the voting rights in it; or it is a subsidiary of a company which is itself a
subsidiary of that other company".73
Beste zenbait legeriatan (Espainia, Frantzia, Italia74), enpresa-taldearen
kontzeptua oso zehaztapen ezberdinetan oinarritzen da, zuzenbidearen ia-ia adar
bakoitzak berezko zehaztapen bat badaukalako.
Espainiako Legerian, nahiz eta zerga-zuzenbidean ugari izan, oso gutxi dira
merkataritza-zuzenbidean "enpresa-taldeei" buruz dauden zehaztapenak. Gainera,
zehaztapen hauen helburua ikusiko dugunez ez da taldeen benetako araupena
egitea, baizik eta beraien jaurpidearen alderdi batzuk soilik arautzea, Urteko Kon-
tuak edo Burtsa-Kontratuak bezalako gaietan.75
28 ____________________________________________________________________________
73. Ik. M.S. OLIVER eta EA MARSHALL: "Company Law, London, 1994, 167. orr.
74. EMBID IRUJOren iritziz ("The Groups...", aip., 124. or.) horrelako zerbait gertatzen da Alemanian ere.
75. Oro har, Espainian, Talde-Sozietateen araupena ez datza Sozietateen Legerian, baizik eta merkataritza-
-kodearen kontuen araupenean, zerga-legerian, baloreen merkatuaren legerian, etab. Ik. EMBID IRUJO: The
AURKIBIDEA
Ikusiko dugunez, nahiz eta ez zuzenki, bai Merkatal Kodean agertzen den
"kontsolidaturiko taldearen zehaztapena" salbuespen gisa eta bai Balore-Merka-
tuaren Legean ezartzen den "sozietateen taldearena" ere erabilgarriak dira kapital-
sozietateak ez diren beste motakoetan, zenbait baldintza beterik.
ESPAINIAKO MERKATARITZA-KODEA
Alemanian bezala, Espainian ere, 1989an egin zen legeria-aldaketaren
ondorioz, Merkataritza-Kodearen I. Liburuaren Hirugarren Atalburua "Sozietateen
Taldeen Kontuen aurkezpenaz" ari da, Europar Batasunaren Zazpigarren
Direktibaren irizpideei jarraituz.76
Jakina, Merkataritza-Kodearen 42. artikuluan agertzen den taldearen
zehaztapenaren benetako helburua ez da "sozietateen taldeen" zehaztapena egitea,
"kontsolidaturiko taldearena" baizik. Beraz, kontu handiz ibili behar dugu horretan
agertzen diren irizpideak eta ondorioak orokor egiteko orduan. Hala ere, zenbait
autore77 zehaztapen hori Espainiako zuzenbidearen enpresa-taldearen
kontzeptutzat hartzearen alde agertzen dira, argi eta garbi.
42. artikuluaren zehaztapen honek "kontsolidaturiko urteko kontuak eta
kudeaketa-txostena egiteko" betebeharra "merkataritza-sozietate ororentzat"
ezartzen du, baldin eta jarraian agertzen diren baldintzak betetzen badira.
(Ez dugu ahaztu behar, azken urteetako lege berrien egileek, antza, koopera-
tiba elkarteak merkataritza-sozietatearen kontzeptutik kanpo kokatu ohi dituztela).
Hala ere, kontularitza-arrazoiak kontuan hartzen baditugu, kontsolidazio-
-araupen hau kooperatiba-elkarteen kasuan ere erabiliko dela pentsaEnpresa-taldeak