NOR IKERKETA-TALDEA
Josu Amezaga Albizu
Edorta Arana Arrieta
Patxi Azpillaga Goenaga
Jose Inazio Basterretxea Polo
Ander Iturriotz Lauzirika
Juan Carlos Miguel de Bustos
Pascal Ricaud
HEDABIDEAK
ETA
EUSKAL HERRIA
Udako Euskal Unibertsitatea
Bilbo, 2000
© Jose Inazio Basterretxea
© Udako Euskal Unibertsitatea
ISBN: 84-8438-010-6
Lege-gordailua: BI-2576-00
Inprimategia: RGM, Bilbo
Azalaren diseinua: Iñigo Ordozgoiti
Hizkuntza-zuzenketen arduraduna: Jose Ramon Etxebarria Bilbao
Banatzaileak: UEU. Concha Jenerala 25, 4. BILBO telf. 94-4217145
helbide elektronikoa: argitalpenak@ueu.org www.ueu.org
Zabaltzen: Igerabide, 88 DONOSTIA
Aurkibidea
SARRERA, Josu Amezaga . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9
Nazio-nortasuna eta hedabideak . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9
Liburuaren egitura . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 15
Hedabideen hustuketaren fitxa teknikoa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 16
Eskerrak emanez . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 17
1. ATALA. MEDIOEN HEDADURA ETA HARTZAILEEN IZAERA
HEGO EUSKAL HERRIAN, Edorta Arana. . . . . . . . . . . . . . . . 19
EGUNKARIAk . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 19
1. Hedapen-Indizea . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 19
2. Hedadura . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 20
3. Egunkarien ale bakoitzeko irakurle-kopurua. . . . . . . . . . . . . . . 22
4. Audientzia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 23
4.1. Araba . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 26
4.2. Bizkaia. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 27
4.3. Gipuzkoa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 27
4.4. Nafarroa. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 27
TELEBISTAK . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 28
1. Panorama orokorra . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 28
2. Telebista-kanalen pisua . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 30
2.1. Araba . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 31
2.2. Bizkaia. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 31
2.3. Gipuzkoa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 32
2.4. Nafarroa. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 33
3. Euskal Telebistaren ikus-entzuleriaren perfila. . . . . . . . . . . . . . 33
IRRATIA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 34
1. Aniztasuna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 34
2. Irratiaren entzuleria Hego Euskal Herrian. . . . . . . . . . . . . . . . . 35
2.1. Araba . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 36
2.2. Bizkaia. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 36
2.3. Gipuzkoa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 37
2.4. Nafarroa. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 37
LABURBILDUZ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 38
2. ATALA. IPAR EUSKAL HERRIKO HEDABIDEEN
EGOERA, Pascal Ricaud . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 41
Sud-Ouest: egunkari bat, talde bat. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 42
La Semaine du Pays Basque: erabateko zabalkuntzan dagoen asteroko
prentsa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 45
Radio France eta France3: entzuleria-tasa errekorrak eta lorturiko
integrazioa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 46
Irrati euskaldunak: elkartasunak eta batasunak indarra sortzen dute. . . 50
3. ATALA: EUSKAL HERRIKO BALIZKO KOMUNIKAZIO-ESPARRUA:
IKUS-ENTZUNEZKOAREN ARAUKETA ETA
KOMUNIKAZIOKO ENPRESEN EGITURA, Patxi Azpillaga
eta Juan Carlos Miguel de Bustos . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 57
Irrati-telebistaren arauketa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 58
Frantziar Estatua . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 59
Espainiar Estatua . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 74
Europako Batasuna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 87
Enpresa-egitura . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 90
Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 101
4. ATALA: EUSKAL HERRIAREN IRUDIA PRENTSAN ETA
TELEBISTAN, Josu Amezaga eta Edorta Arana . . . . . . . . . . . . 103
1. Eguneroko prentsa idatzia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 103
1.1. Egunkarien erreferentzia-eremuak . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 103
1.2. Eremu juridiko-politiko ezberdinak egunkarietan . . . . . . . . . 108
1.3. Erreferentzia-eremuak hizkuntzaren arabera . . . . . . . . . . . . . 113
1.4. Erreferentzia-eremuak gaien arabera . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 116
2. Euskal Telebista . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 133
2.1. EITBren egun osoko programazioa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 134
2.2. EITBren prime-time aldia aztergai . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 138
2.3. ETB1 eta ETB2ko eguneroko albistegien alderaketa. . . . . . . 142
2.4. Erreferentzia-eremuak gaien arabera . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 151
6 Hedabideak eta Euskal Herria
5. ATALA: LURRALDETASUNA: EUSKAL HERRIAREN FORMA-
-ANIZTASUN MEDIATIKOA, Jose Inazio Basterretxea . . . . . 155
1. Lurraldetasuna, eztabaidarako puntua . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 156
1.1. Ezagutzaren sorrera abiapuntu gisa. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 156
1.2. Ezagutza eta nazioaren kontzeptua. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 157
1.3. Mapa, estrategia politikoen adierazle . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 160
1.4. Mapa, lurraldetasun-marka. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 161
1.4.1. Mapa, izaera-markaren errepresentazio grafikoa . . . . . 162
1.4.2. Etxea zilbor. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 163
2. Euskal Herria: errepresentazio mediatikoa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 164
2.1. Euskal Herria hedabideen begietan, prentsaren adibidea . . . . 166
SUD OUEST . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 167
EL PERIODICO DE ALAVA. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 168
DIARIO DE NAVARRA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 169
DIARIO DE NOTICIAS . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 170
EL CORREO . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 171
EL PAIS . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 172
DIARIO VASCO . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 173
DEIA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 174
GARA. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 175
EUSKALDUNON EGUNKARIA. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 176
EL MUNDO. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 177
2.2. Euskal Herria hedabideen begietan, telebistaren adibidea.. . . 178
ETB . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 180
TVE-1. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 182
Tele 5 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 184
Antena 3 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 185
FR 3 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 188
FR 2 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 189
TF 1 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 190
3. Euskal poliformismo mediatikoaren paradigma. . . . . . . . . . . . . . . . . 191
3.1. Prentsa idatziaren tipologia laukoitza. . . . . . . . . . . . . . . . . . . 191
3.2. Telebistaren tipologia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 192
4. Lurraldetasunaren eraikuntza mediatikoa. Iruzkinak. . . . . . . . . . . . . 193
4.1. Euskal lurraldea eta medioak . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 193
4.2. Euskal lurraldea, dekalogo-proposamena. . . . . . . . . . . . . . . . 196
Aurkibidea 7
6. ATALA: HEDABIDEAK ETA HIZKUNTZA: ERDARAREN ALDEKO
ERREPRODUKZIO MEDIATIKOA, Jose Inazio Basterretxea. 199
Hizkuntzak eta egunkariak: erdarak nagusi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 200
Euskara egunkarietan, salbuespen bitxia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 202
GARA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 204
DEIA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 206
EL CORREO . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 208
DIARIO VASCO . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 209
DIARIO DE NAVARRA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 210
DIARIO DE NOTICIAS . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 211
EL PERIODICO DE ALAVA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 212
EL MUNDO . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 213
EL PAIS . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 215
SUD OUEST . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 216
Egunkari elebidunen paradigma. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 217
8 Hedabideak eta Euskal Herria
Sarrera
Josu Amezaga
NAZIO-NORTASUNA ETA HEDABIDEAK
Nazio-nortasun ezberdinak ari dira gatazkan gaur egungo Euskal Herrian. Euskaldu-
nak, espainolak, frantsesak. Horra hor hiru nortasun ezberdin, batzuen iritziz hirurak
kontrajarriak, beste batzuen ikuspegitik, ordea, bata beste bietan integragarria (euskal-
duna eta espainola, edo euskalduna eta frantsesa, aldi berean). Gatazka horretan
etengabeak dira nortasun horien eraikuntza- eta desegituraketa-prozesuak, nortasunak
ez baitira betiko emanak, eta gizarteko prozesuen barnean kokatzen baitira. Izan ere,
behin eta berriz ikusten ari gara nolako esfortzuak egiten diren estatu espainol eta
frantsesetik, esaterako, beren nortasun nazionala finkatzeko, eta horrekin batera euskal
nortasuna desagerrarazteko. Era berean ez dira txikiagoak Euskal Herritik nortasun
propioari eusteko eta, neurri berean, ezarri nahi zaizkigunak desegiteko egiten diren
ahaleginak.
Ahalegin horietan, batetik zein bestetik garrantzi handia dute hedabideek, eta
horixe da liburu honek erakutsi nahiko lukeena. Eragina zenbatekoa den neurtzea zaila
den arren, ezin dugu ukatu nortasunen eraikuntzan eta birsorkuntzan hedabideen lana
oso kontuan hartzekoa denik. Horixe da bederen gure abiapuntua, eta hortik datorkigu
gai honekiko interesa.
Hedabideek nortasunen eraikuntzan eta desegituraketan nola eragiten duten
ikusten hasi aurretik, ordea, egokia dirudi talde-nortasunak nola eraikitzen diren
ikusteak. Talde-nortasun guztiak ez dira berdinak, jakina, eta nazio-nortasuna haietako
bat da, agian gaur egungo gizartean eragin handiena dutenetakoa. Nazio-nortasunen
eraikuntzan eta birsorkuntzan prozesu ezberdinak agertzen dira. Labur aritzekotan,
euskal errealitatean presentzia handiena dutenetara mugatuko gara, beste kasu batzue-
tan naziotasunaren gorabeheretan bestelako eragile eta prozesuak agertzen direla argi
utziz. Euskal Herriari gagozkiolarik, beraz, prozesu bi aipatu nahi ditugu: nortasun
etnikoaren birsortze/deuseztatze-prozesua bata, eta nazio politikoan oinarritutako
nortasunen eraikuntza/deseraikuntza-prozesua, bestea. Prozesu biak elkarrekin loturik
agertzen dira, eta bata ulertzerik ez dago bestea gabe. Maila analitikoan bana daitez-
keela uste dugu ordea.
Nortasun etnikotzat honako hau hartu ohi da: osagai kultural komunen eta jatorri
zein izaera komunaren oroimen historikoaren existentzian oinarritutako talde-nortasuna.
Hau da, nortasun etnikoa gizarteko praktiken multzo propio batzuen presentzian
(hizkuntza, ohiturak, bizimodua eta abar) oinarritzen da. Alabaina, gizarteko praktika
horien presentzia enpirikoa ez da nahikoa, berez ezberdintasunaren --eta, beraz, tal-
dearen existentziaren-- autopertzepzioa gara dadin eta ondorio sozialak izan ditzan.
Nortasun guztien eraikuntzan bezalaxe (taldekoak izan zein banakoak izan), ezinbes-
tekoa da nortasunaren subjektuak bere izatearen pertzepzioa edukitzea. "Ni neu naiz"
esaten dudanean, honela neure buruari nortasuna aitortuz, neure osotasunaren ("bat
naiz") eta denboran zeharreko neure jarraikortasunaren ("atzokoa naiz, eta bihar ere
halakoa izango naiz") pertzepzioan oinarritzen naiz1. Pertzepzio hori gabe, neure
osotasun fisikoak zein denboran zehar bat bera iraun izanak ez dute, berez eta era
mekanikoan, nire nortasuna sortzen. Berdin gertatzen da talde-nortasunekin: taldearen
ezaugarri ezberdin enpirikoak nortasunaren oinarriak dira; baina oinarri horien gainean
nortasuna eraiki beharra dago. Berdin gertatzen da talde etnikoekin. Ildo honetan,
F. Letamendiak2 une bi bereizten ditu talde etnikoen sorkuntzan. Lehenengo unea,
"izaera etnikoa" izendatzen duena, epe luzeak baldintzatua da, eta historian zehar talde
batek gizaldiz gizaldi transmititzen diren gizarteko praktiken multzoa sortzen duenean
osatzen da. Gizarteko praktiken multzo honek bestelako taldeengandik bereizten du,
eta oinarri horren gainean hautematen du taldeak bere burua talde gisa. Horrela,
jarraitzen du autoreak Devereux aipatuz, izaera etnikoa "bi datu-motek osatzen dute:
taldearen jokaera, zuzenean beha daitekeen neurrian, eta taldeko kideek beren ezauga-
rriei buruz egiten dituzten auto-orokortzeak"3. Beraz, ezberdintasun enpirikoaren
existentziari taldeak bere buruaz duen pertzepzioa gehitzen zaiola esan dezakegu,
ondorio gisa.
Talde etnikoen bigarren unea --Letamendiaren aburuz, berriro-- "nortasun
etnikoak" osatzen du. Une hau epe labur eta ertainak baldintzatzen du, eta taldea beste
talde batzuekiko gatazkan jartzen denean sortzen da. Besteen aurrez aurre, bere
nortasun propioa eraikitzen hasten da orduan. Helburu horretarako, bere izaera
etnikoko zenbait praktika erabiltzen ditu, horrela praktika horiek taldearen nortasun-
-ikur izaera eskuratzen dutelarik. Zentzu honetan, nortasun etnikoa hautapen- eta
sailkapen-modu bat da, zeinaren bitartez taldeak bere nortasunaren ezaugarriak
definitzen baititu. Osagai batzuk bere nortasuna islatzeko ikur gisa hautatuz --eta
neurri berean beste batzuk baztertuz--, taldeak bere nortasun-Gestalt edo nortasun-
tankera definitzen du; hots, taldearen mugak eta izaera zehazten ditu. Behin taldeak
nortasun etnikoa eskuratuta, mugimendu nazional bihur daiteke, baldin eta sortzen
dituen Komunitateari (Gemeinschaft) eta Gizarteari (Gessellschaft) estatuak bere
10 Hedabideak eta Euskal Herria
1. ERIKSON, Erik H. Identidad. Juventud y crisis. 1968 ed. Madril: Taurus, 1985.
2. LETAMENDIA, Francisco. Juego de espejos: conflictos nacionales centro-periferia. Madril:
Trotta, 1997.
3. Ikus Letamendia, op. cit. 60 or.
Komunitate propioa (eginkizun kulturalak) kontrajartzen badie, bidea irekiz, horrela
bere Gizarte propioa (eginkizun politiko eta ekonomikoak) ere eraikitzeko.
Hartara, nortasun etnikoetan modu enpirikoan beha daitezkeen ezaugarri bereizga-
rriak taldearen autopertzepzio eta definizioarekin batera agertzen direla ikus dezakegu.
Nazio-nortasunen kasuan, gure iritziz, ezberdina da taldeari kohesioa ematen
dioten ezaugarri historiko eta kultural enpirikoen eta taldearen autopertzepzioaren
artean sortzen den harremana. Alde batetik, nazio-estatuen ezarpenetik eratortzen diren
nazio-nortasunen kasua dugu: nahiz eta askotan talde etniko bat beste batzuen gainean
altxatu eta bere kultura eta definizio propioak ezartzen dituen, ezagutzen ditugun
estatu-nazio gehienak etnia anitzekoak izateak hauxe erakusten digu: estatu-nazioak ez
dira, besterik gabe, nortasun etniko nagusitu baten garapen politikoaren emaitza. Etnia
bat nagusi izanik ere, bere naziotasuna ez du oinarritzen ezaugarri kultural edo
historiko enpirikoetan soilik, eta horrek esplikatzen du oraindik ere beste etnia
batzuetako ezaugarriek irautea, nazio-nortasun berdin edo ezberdinarekin. Beste alde
batetik, gurean bezala nazio-eskakizunak mugimendu etniko batetik datozenean ere,
nazio-nortasunaren eraikuntza osagai etnikoan soilik oinarritzen ez dela erakusten
diguten zenbait gertaera ditugu: mugimendu nazionalaren nolabaiteko klase-izaerak,
edo beste mugimendu sozial batzuekiko loturak, esaterako, taldearen kohesioa ezau-
garri etnikoetan soilik oinarritzen ez dela ikusarazten digute. Era berean, populazio
etorkinaren presentzia nabarmena edo kulturaren globalizaziorako joerak aurkitzen
ditugu, eta horiek zaildu egiten dute, modu argi batean, nagusiki oinarri etnikoa izango
lukeen nazio-nortasunaren eraikuntza. Honengatik guztiagatik, talde nazional bateko
kide izatearen pertzepzioa ezaugarri kultural komunen presentzia bezain garrantzitsua
edo agian are garrantzitsuagoa izan liteke nazio-nortasunaren eraikuntzan. Honek ez
du esan nahi, ordea, ezaugarri kultural batzuek ezinbestekoak ez direnik; batzuk,
gainera, erabakigarriak izan daitezke, hizkuntza esaterako.
Talde nazionaleko kide izatearen pertzepzioan eragin handia du "eremu publiko"
nazionalaren existentziak. Hauxe da, modako terminoa erabiltzearren, "irudikatutako
komunitateak" eraikitzeko abiapuntua. Bidenabar esan dezagun, azken termino hau
erabiltzen dugunean, Craig Calhoun soziologoak ematen dion adiera4 nahiago dugula,
hain zuzen ere esaten duenean, irudikatutako komunitateak ez direla pertsonarteko
harreman zuzenetan oinarritzen, nortasun komunean baizik. Izan ere, Habermas-ek
jorratutako "eremu publikoa" kontzeptua5 erabiliz, honela azaltzen du Calhoun-ek
auzia: alde batetik bizitzaren mundua edo lifeworld delakoa dugu, subjektuen arteko
harremanak subjektuek berek eraikitakoak bailiren bizi direneko eremua alegia;
Sarrera 11
4. CALHOUN, Craig. "Indirect Relationships and Imagined Communities: Large Scale Integration
and the Transformation of Every Day Life." In Social Theory for a Changing Society, edited by James
COLEMAN and Pierre BORDIEU, 95-121. Boulder: Westview Press, Russel Sage Foundation, 1991.
5. HABERMAS, Jürgen. Historia y crítica de la opinión pública. Mexiko: Gustavo Gili, 1986.
bestetik sistema edo system, non pertsonen arteko harremanak beren borondatetik at
eraikiak direla pertzibitzen baita. Zentzu honetan, gizarte estataletan egitura buro-
kratikoek gure bizitzaren gero eta atal gehiagotan eskua sartzen dutenez, pertsonarteko
harreman zuzenen mundua, batetik, eta gizarteko antolamenduaren maila gorenak,
bestetik, gero eta urrunagotzen ari direla esan dezakegu. Egoera honetatik bi komu-
nitate-mota bereizten ditu Calhoun-ek: pertsonarteko harreman zuzenetan oinarritutako
taldea bata, eta halako harreman zuzenetan oinarritu gabe bitartekotutako harrema-
netan oinarritzen den taldea, bestea: hauxe litzateke irudikatutako komunitatea.
Garrantzitsua da esatea, bestalde, oinarri ezberdina izan arren, bi talde-mota horiek
talde-nortasun bera eduki dezaketela.
Hain zuzen ere, bere nortasuna bitartekotutako harremanetan oinarritzen duen
komunitatearen existentziak are nabarmenago bihurtzen du estatuaren eta eremu
publikoaren garrantzia, harreman horien bitartekari gisa hain zuzen. Eta hemen
agertzen da, era berean, hedabideekiko interesa, bitartekotza honi loturik hain zuzen.
Hedabideen bitartez komunitateko kideak elkarrekiko harremanetan jartzen baitira, eta
bata bestearekin koordinatzen, modu zuzenean ez bada ere.
Beraz, honela uler dezakegu eremu publikoa: hedabideek mugatzen duten
esparruko komunitateko kideek, hedabideen bitartez, bata bestearekin kontaktuan jarri
eta beren burua "gu" gisa osatzen duteneko eremua. Hedabideek eta beste instantzia
batzuek (estatuak edo merkatuak, hala dagokienean) bitartekotzen duten harreman
honen bidez, nortasuna berregin egiten da. Helburu horretarako, komunitate osoaren
edo zati baten kulturatik edo oroimen historikotik hartutako materialak erabiltzen dira,
besteak beste.6
Eremu publikoa ulertzeko modu honek, aldi berean, hizkuntzak nazio-
-nortasunean duen garrantzia azaltzeko bidea ematen digu. Edozein talde etnikoren
kasuan lehen mailako osagai kulturaltzat jo ohi da hizkuntza. Batetik taldeari bere
burua aintzat hartzea ahalbidetzen dion kultur sistemaren gunearen erdian kokatzen
delako7. Bestetik, taldeak bere auto-definizioa islatzeko erabiltzen duen ikur
garrantzitsuenetakoa delako, besteek taldea identifikatzeko erabiltzen duten osagai
nagusienetakoa izatearekin batera.
Baina nortasun etnikoen eraikuntzan eta birsorkuntzan duen garrantziaz gain,
hizkuntza lehen mailako osagaia da eremu publikoaren definizioan, eta alde horretatik
ere kontuan hartzeko eragilea nortasun nazionalen eraikuntzan eta birsorkuntzan. Mike
Cormack-ek ondo dioen legez, hizkuntzarik gabe ez litzateke existituko eremu publi-
12 Hedabideak eta Euskal Herria
6. Zentzu honetan eremu publikoaz dugun ulerkera Habermas-ek azaltzen duenaren ezberdina da.
Irakurleak ikusiko duenez, hemen komunikatu aditzak "harremanetan jarri" esan nahi du, eta ez
--Habermas-en lanetan bezala-- "argudio onenetan oinarritutako adostasunaren bila ibili".
7. LOTMAN, J. M. Semiótica de la cultura. Madril: Cátedra, 1979.
korik8. Hartara, gizarte batean populazio osoak ezagutzen duen hizkuntza bat badago,
hizkuntza hori estatuak era hegemonikoan erabiltzen duelarik, eta beste hizkuntza bat
badago, populazioaren zati batek soilik (elebidunak) erabiltzen duena, gizarteko kide
guztiek parte hartzen duten eremu publikoa aurkituko dugu, batetik, eta beste eremu
publiko txikiago bat, non elebidunek soilik har dezaketen parte, bestetik. Beraz, euskal
kasuan, hiru eremu publiko ezberdin bereiz ditzakegu gutxienez: bi hegemonikoak,
bakoitza lurralde batean eta hizkuntza batean (espainola eta frantsesa); eta bestea
gutxiengotua, zeina euskaraz garatzen baita, eta bere ahalmena lurralde osoa hartzea
izan litekeelarik. Bigarren eremu publiko honek oztopo handiak aurkitzen ditu bere
garapenean. Jadanik aipatua dugun izaera minoritarioari --hizkuntza ezagutzen ez
dutenak ezin baititu integratu--, hiztun guztiak integratzeko zailtasuna gehitzen zaio.
Honen arrazoia honetan datza: hizkuntza-komunitatea osatzen duten kide guztiak
harremanetan eta kontaktuan jartzeko euskarri eta espazioen ahulezia; eta horretan
zeresan handia dute gorabehera politikoek --muga juridiko politikoen existentziak--
eta ekonomikoek --merkatuaren egituraketak--.
Orain arte esandakoa laburbilduz, esan dezagun ezen gure hipotesia honako hau
dela, alegia, euskal nortasun nazionala prozesu eta mekanismo ezberdinen bitartez
eraikitzen ari dela. Alde batetik epe luzeko nortasun etnikoa daukagu, oinarrian osagai
kultural eta historiko enpirikoak dituena (hizkuntza, oroimena, kultura, e.a.). Beste
aldetik, aurrekoari lotzen edo gaineratzen zaion beste nazio-nortasun bat dugu, zei-
naren barnean garrantzi handia duen eremu publikoan --eta beste eremu batzuetan--
eraikitzen den irudikatutako komunitateak. Aldi berean, prozesu hauek guztiak kontra-
ko norabidean ere ari dira gertatzen: hots, euskal nortasunaren deuseztatzea bere
alderdi etnikoan eta nazionalean, bai beste nortasun batzuen eraikuntzaren helburuekin
(espainola edo frantsesa), bai globalizazio ekonomiko, politiko zein kulturalaren ondo-
rioz.
Gure iritziz, hedabideen jarduera eskema honetan kokatzeak, alde batetik,
talde-nortasunak eraikiak direla azpimarratzea ahalbidetzen digu (subjektuek beren
arteko harremanetan eraikiak), aldi berean aldez aurretiko osagai estrukturalen
presentzia ahaztu gabe.
Euskal nortasunean prozesu ezberdinek bat egiten dutela erakusten digun adibide
bat, Euskal Herriko biztanleek beren talde-nortasunaz egiten duten definizioetan dugu.
Horretarako, Baskongadetako Eusko Jaurlaritzak, Nafarroako Foru Gobernuak eta Ipar
Euskal Herriko Euskal Kultur Erakundeak burututako inkesta baten emaitzak hartuko
ditugu erreferentziatzat9.
Sarrera 13
8. CORMACK, Mike. "Minority language media in Western Europe: Preliminary considerations." :
Stirling Media Research Institute, 1997.
9. Datu horiek 1991n zazpi herrialdeetan burututako Soziolinguistika Inkestatik hartu ditugu (ikus
EUSKO JAURLARITZA, NAFARROAKO FORU GOBERNUA, EUSKAL KULTUR ERAKUNDEA:
Alderdi ezberdinak agertzen dira taula honetan. Bata euskal nortasunaren eta
jatorriaren arteko parekotasun-eza dugu. Hobeto esanda, bi aldagai horien arteko lotu-
ra modu ezberdinetan agertzen da herrialdearen arabera. Hegoaldeko herrialdeetan ez
da bien arteko loturarik ikusten: izan ere, Bizkaia eta Araban populazioaren erdia da
etorkina, baina euskal herritartasuna etorkin gutxi duten Iparraldeko herrialdeetan
bezain hedatuta dago, hedatuago kasu batzuetan. Azken herrialde hauetan parean
agertzen dira nortasuna eta jatorria: oso antzekoak dira euskal herritar sentitzen ez di-
renen eta etorkinen kopuruak. Antzeko zerbait gertatzen zaigu hizkuntzarekin: Iparral-
dean nortasunak gora egiten du euskaldunen kopuruak gora egiten duenean, Hegoal-
deko herrialdeetan harreman hori hain argia ez dela ikusten dugun bitartean.
Gure iritziz, datu hauek argiro erakusten dute euskal nortasunaren mota ezberdinen
existentzia. Egituraketa politiko administratibo bereizgarririk ez duen Ipar Euskal
Herrian, euskal nortasunak esangura etnikoa du gehienbat, bereziki hizkuntza eta
jatorriari lotua. Euskal Autonomia Erkidegoan, bertan bere burua Euskadi edo País
14 Hedabideak eta Euskal Herria
Euskararen jarraipena. Gasteiz: Eusko Jaurlaritza, 1995). Begi-bistakoa dugu nortasunen mundua oso
konplexua dela, eta horregatik ezin dela inkesta soil batez neurtu. Gure asmoa ez da ordea euskal
nortasunaren egoeraren analisi sakona egitea, ezta urrunetik ere, nortasun horrek oinarri ezberdinak
dituela erakustea baizik. Beti ere orain arte azaldutako hipotesien arabera.
Euskal nortasuna Euskal Herrian (populazioaren %-tan)
Aitortutako nortasuna Jatorria
Beren burua
euskal
herritartzat
dute
Ez dute beren
burua euskal
herritartzat
Aita edo/eta
ama Euskal
Herrikoa
Etorkina edo
etorkinen
seme-alaba
Euskal
hiztunak
Araba 74 16 52 48 7
Bizkaia 68 20 50 50 17
Gipuzkoa 85 9 65 35 44
Nafarroa G. 34 51 79 21 10
Lapurdi 43 39 61 39 26
Nafarroa B. 63 24 82 18 61
Zuberoa 71 14 86 14 64
Euskal Herria 64 24 60 40 22
Vasco izendatzen duen egitura politiko administratiboa dagoelarik, euskal nortasunean
askoz pisu handiagoa bide du politikaren eta, oro har, eremu publikoaren bitartekotzak.
Antzeko zerbait aurki dezakegu Nafarroa Garaian ere: egitura politiko administratibo
propioa, kasu honetan euskaltasunetik at edo are euskaltasunaren aurka eraikitzen
dena, horrek --itxura denez-- populazioaren nortasun-sentimenduetan nolabaiteko
arrakasta lortzen duelarik. Beraz, ondorio gisa esan dezakegu, euskal nortasunaren
eraikuntzan zenbait kasutan osagai etnikoek lehen mailako garrantzia dutela, eta beste
batzuetan eremu publikoaren osaketari lotutako eragileek hartzen dutela leku hori.
Honaino iritsita, hain oinarri ezberdinetatik eraikitzen diren nortasunak berdinak
ote diren galde geniezaioke geure buruari. Esan nahi baita, banakoen mailan zein gi-
zartearen mailan inplikazio bera ote dute hizkuntza, jatorri edo historiagatik euskaldun
sentitzeak edo atxikimendu politiko edo are administratibo hutsagatik euskal herritar
(euskal hiritar litzateke, agian, hemen termino egokiena, demokrazia liberalaren
zentzuan) sentitzeak? Hitzek beraiek (euskaraz ari garela bederen: euskaldun versus
euskal herritar) erakusten digute gauza ezberdinak direla. Edozelan ere, beste
batzuentzat uzten dugu bi nortasun-moten arteko harremanen azterketa, eta baita biak
elkar elikatuz gara daitezkeen gizarte-egitasmoen proposamena ere. Gure helburua
hedabideek euskal nortasunaren garapenean nola eragiten duten aztertzea izaki,
nortasun horrek alderdi edo aurpegi ezberdinak dituela eta horietako bakoitzean
hedabideek modu batera edo bestera joka dezaketela argi uztea da. Horixe erakutsiko
digute, batetik, Euskal Herriko hedabideek eremu publikoaren eraikuntzan nola
jokatzen duten aztertzeak, batetik, eta hedatzen dituzten kultura eta gizarteko
erreferenteak nolakoak diren begiratzeak, bestetik.
LIBURUAREN EGITURA
Liburu honetako atalak, bakoitzean arlo bat landuz, helburu horri begira eginda daude.
Gehienbat azterketa deskriptiboa burutu dugu, Euskal Herriak bere eremu publiko
propiotik eta bere komunikazio-esparru propiotik zein urrun gauden azpimarratzeko
asmoz, eta horren zergati eta ondorioen inguruko gogoeta piztu nahian.
Lehenengo atalean Euskal Herrian gehien hedatzen diren hedabideen zabalpena
aztertu du Edorta Aranak, kokapen orokorra emateko. Audientzia-azterketak erabili
ditu, hain paisaia konplikatua den arlo horretan mapa moduko bat eskainiz.
Bigarren atalean Ipar Euskal Herriko hedabideen egoera aztertu du Pascal
Ricaud-ek: telebistan, irratian zein prentsan dauden komunikabide nagusiak, beren
enpresa-egitura eta bilakaera, Euskal Herriarekin zerikusia duten edukien presentzia,
eta beste zenbait ezaugarri. Hori guztia komunikabide lokalei arreta kendu gabe.
Sarrera 15
Hirugarren atalean Euskal Herrian komunikazio-esparru propioa garatzeko
kontuan hartu beharreko eremu bi aztertu dituzte Patxi Azpillagak eta Juan Carlos
Miguelek: marko legala batetik, eta egitura enpresariala bestetik. Politikak zein
ekonomiak gure balizko esparru propioa noraino baldintzatzen duten modu ezin
hobean erakusten digute, azterketa sakon eta sistematiko baten bidez.
Laugarren atalean Euskal Herriak bertako prentsa idatzian eta telebistan duen
agerpena aztertu dute Josu Amezagak eta Edorta Aranak. Euskal Herrian irakurtzen
diren egunkarien eta hemen dugun telebista "handi" bakarraren (ETBren) hustuketa
eginez, nolako Euskal Herria islatzen duten erakutsi digute.
Bosgarren atalean Euskal Herria hedabideetan nola islatzen den aztertzeari heldu
dio Jose Inazio Basterretxeak, baina azterketa oso grafikoa eginez: eguraldi-mapek
birsortzen duten eremu geografikoa sozialki esanguratsua izanik, Euskal Herrian
irakurtzen den prentsak eta ikusten diren telebista nagusiek zein eremu geografiko
islatzen duten erakusten digu modu oso eskuragarrian.
Azkenik, seigarren atalean euskarak prentsan duen presentzia aztertu du autore
berak. Euskarazko egunkaritik euskaraz ezertxo ere argitaratzen ez duen egunkariraino,
jokaera ezberdinak agertzen dira gure hizkuntzarekiko, joera nagusia argia bada ere.
HEDABIDEEN HUSTUKETAREN FITXA TEKNIKOA
Argitu beharra dago, ezen laugarren eta seigarren ataletako azterketan burutu diren
egunkarien eta telebistaren hustuketak, UPV-EHUk finantzatutako ikerketa bati esker
gauzatu egin ahal izan direla10. Ikerketa horren atal baten barruan, lagin bat aukeratu
zen prentsaren11 eta ETBren12 hustuketa egiteko. Lagin hori astebete konposatu bateko
egunkari guztien aleek eta ETBko emanaldiek osatu zuten. Astebete konposatua
16 Hedabideak eta Euskal Herria
10. Hedabideak eta talde nortasunen eraikuntza: hizkuntza erreferentzia eremuen definitzaile gisa,
UPV 016.323-HA 130/98. Egileak: Josu Amezaga, Edorta Arana, Joxe Inazio Basterretxea eta Ander
Iturriotz.
11. Prentsaren azterketarako Euskal Herrian argitaratzen diren egunkariak zein Euskal Herrirako
edizio berezitua dutenak hartu ziren kontuan. Lehenengoak honako hauek dira: EUSKALDUNON
EGUNKARIA, GARA, DEIA, EL CORREO, EL DIARIO VASCO, DIARIO DE NAVARRA, DIARIO
DE NOTICIAS, eta EL PERIODICO DE ALAVA. Bigarrenak: EL MUNDO DEL PAIS VASCO, EL
PAIS DEL PAIS VASCO eta SUD OUEST. Azken hauen kasuan azterketarako erabili ditugun unitateak,
ez dira artikulu guztiak izan, Euskal Herriarekin nolabaiteko lotura zutenak soilik baizik (batzuk, kanpoko
edizio osoan argitaratu arren, Euskal Herriko berri ematen dutelako, eta beste batzuk, Euskal Herriarekin
zerikusirik eduki ez arren, bertako edizioan sartzen direlako). Horrek esplikatzen du egunkari horiek
azterketaren zati batzuetatik kanpo geratu behar izatea.
12 ETBren azterketarako egun osoko emanaldien grabaketa egin zen aukeratutako aste konposatuan,
eta horixe aztertu. Neurketak egiteko, segundoka banatu genituen emanaldiak, eta horren arabera
ponderatu.
1999ko udaberrian zehar osatu zen. Behin egunkarietako ale guztiak eta ETB1 zein
ETB2ko emanaldi guztien grabazioa eskuetan genituela, bakoitzaren eduki-analisiari
ekin zitzaion, horretarako diseinatutako fitxa batean oinarrituz. Egunkarien kasuan,
artikulu guzti-guztiak hartu genituen kontuan (hamar milatik gora), eta bakoitzaren
pisua ponderatu ondoren (Budd eskala baten bitartez), hauexek neurtu genituen: gai,
gertaera eta pertsonaien izaera, jatorria, Euskal Herriarekin zuten lotura edo eragina,
hizkuntza eta bestelako datu batzuk. Honekin hauxe jakin nahi genuen, funtsean: zein
erreferentzia-eremu islatzen dute egunkariek nagusiki, eta nolako Euskal Herria era-
kusten dute?13
Telebistaren kasuan, azterketa bikoitza egin zen: batetik albistegiena eta bestetik
programazio osoarena. Albistegiei dagokienez, funtsean prentsa idatziarekin bezala
jokatu genuen (guztira 427 albiste aztertuta). Programazio osoari dagokionez (294
ordu, guztira), programen (781 emanaldi) eta edukien izaera eta jatorria aztertu
genituen.
Hustuketa honetatik kanpo geratu zen irratia, hedabide-mota honen azterketak
dituen zailtasunengatik (ugaritasuna bereziki).
ESKERRAK EMANEZ
Honelakoetan gertatu ohi den legez, honaino ekarri gaituen lanean artikuluak sinatzen
dituztenek baino jende gehiagok hartu dute parte. Horiei gure esker beroenak eman
beharrean gaude. Ordena kronologikoan emanda, Han Fraeters eta Jon Torre datoz
lehenik. Gero Mikel Yarza, Kontxi Uriz, Angel eta Beatriz. Jarraian Lur Otxoantezana
dugu. Azkena, ordena honetan, Udako Euskal Unibertsitatea da, gugan izandako
konfiantzagatik. Guztioi, eta hemen plazaratutako zenbait ideia eztabaidatzeko aukera
eman diguten solaskide izengabekoei (ikasle ugari tartean), eskerrik asko.
Sarrera 17
13 Argi dezagun, bidenabar, honako datu hau: artikulu batek eremu jakin batekin zerikusia duen ala
ez zehazteko, honako irizpidea erabili genuen: ukitzen zen gaiak eremu horrekin zerikusi espezifikoa
bazuen, edo eremu horretan izan lezakeen eragin zuzena artikuluan bertan aipatzen bazen, edo --iritzi-
-artikuluen kasuan-- egilea eremu horretakoa bazen, orduan erabakitzen zen artikuluak bazuela zerikusia
aukeratutako eremuarekin.
1. Atala
Medioen hedadura eta hartzaileen izaera
Hego Euskal Herrian
Edorta Arana
Gure herrian, telebista, irrati eta egunkari desberdinek eskuratzen duten audien-
tzia zenbatekoa eta zelakoa den aztertzea da atal honen helburua. Erabiliko dugun
informazioaz baliatuz, hedabideetatik bidaltzen diren edukiek beren xedera noraino
iristen diren eta, maila horretan, arrakasta izan dezaketen jakitera hurbil gaitezke.
Egunkariak, irrati-emandegiak eta telebista-kateak dira aztergai ditugun hedabi-
deak, eta hiruren kasuan Hego Euskal Herriko populazioa hartu dugu erreferentzia mo-
dura, beti ere, hamalau urtetik gorako gizon-emakumeen portaera mediatikoa jorratuz.
Hedabideen azterketarako abiapuntua ez da berbera, egunkaria erosi egin behar
delako eta mundu guztiak egunkariak irakurtzeko ohiturarik ez duelako eta, aldiz, tele-
bista eta irratia ia unibertsalak eta dohanekoak kontsidera ditzakegulako. Hala ere, li-
buru honetan, informaziobide hauetan igortzen diren mezuak eta errealitatea ulertzeko
proposamenak egiten direnez, audientziaren portaera nolakoa den jakitea komenigarria
da oso.
EGUNKARIAK
Eguneroko prentsa idatziak Hego Euskal Herrian duen presentzia eta betetzen duen
zereginean sakontzeko, interesgarria da, besteak beste, norainoko penetrazioa, sal-
menta-kopurua eta, gainera, zenbateko eta zelako audientzia eskuratzen duen jakitea.
Kontuan hartu beharreko horien inguruan arituko gara ondoko lerroetan.
1. Hedapen-Indizea
Prentsa idatziaren pisu kuantitatiboa neurtzean, biztanleen artean norainoko lekua
lortzen duen begiratzen da. Kopuru horri Hedapen-Indizea deritzo eta horren bidez
mila pertsonako zenbat egunkari-ale saltzen diren zenbatzen da. Gure inguru hurbileko
herrialdeetan ematen diren kopuruak interesgarriak izan daitezke etxe barruan gerta-
tzen dena hobeto ulertzeko.
Estatu espainiarrean gehiago sakonduz eta Hego Euskal Herriko datuetan arreta
jarriz, guztiz bestelako parametroetan mugitzen garela ikus daiteke, izan ere Hedapen-
-Indize hori dexente altuagoa baita gure kasuan.
2. Hedadura
Ikusi dugunez, egunkaria erosteko zaletasun handia du Euskal Herri penintsula-
rreko populazioak. Informazio orokorrekoak izan zein kiroletan edo ekonomian
zentratzen diren guztien azterketa egin dugun arren, ondoko taulan informazio
orokorrekoak deituriko eguneroko kazetak agertzen dira soilik.
20 Hedabideak eta Euskal Herria
1. DÍAZ, Bernardo: Informe Anual de la Comunicación. 1999-2000. Estado y tendencias de los
medios en España. Madril: Zeta, 2000, 66 orr.
2. Datu hauek aipaturiko Informe Anual de la Comunicación. 1999-2000. Estado y tendencias de los
medios en España delakotik atereak izan dira. Hori bai, Hego Euskal Herriko datu globalak guk kalkulatu
ditugu, CIESen 1999ko lehen olatuko datuak erabilita.
1. taula: Eguneroko prentsa idatziaren Hedapen-Indizea
Europako hainbat estatutan (1998)1
Finlandia
Britainia Handia
Alemania
Belgika
Irlanda
Frantzia
Espainia
Italia
Portugal
Grezia
456,0
318,1
305,7
157,7
153,6
145,7
105,5
103,5
l67,8
64,1
2. taula: Eguneroko prentsa idatziaren Hedapen-Indizea
Europako hainbat estatutan (1998)2
Araba
Bizkaia
Gipuzkoa
Nafarroa
147,12
162,71
203,22
186,24
Hego Euskal Herria 179,1
Hego Euskal Herrian salgai jartzen diren egunkarien azterketa egitean, bi multzo
nagusi ageri dira. Lehenik eta behin hemen argitaratu eta berton zabaltzen direnena eta,
bestetik, kanpoan inprimatutakoena (EL MUNDO DEL PAIS VASCO eta EL PAIS
DEL PAIS VASCOren kasuan, bertorako orrialde berezi batzuk kaleratzen dituzte).
Edozelan ere, honako hauek dira banaketa eta salmenta aldetik egunkariek dituz-
ten berezitasun batzuk.
EL CORREO da, zalantza barik, Hego Euskal Herrian gehien saltzen den
egunkaria. Egunero 129.435 zabaltzen ditu batez beste (OJD, 1999). Kazeta honek
Hego Euskal Herrirako hiru edizio nagusi dituen arren (Araba, Bizkaia eta Gipuzkoa),
lehen biak dira kuantitatiboki garrantzi handiena dutenak5. Bi herrialde horietan
eskuratzen dituen salmenta-kopuruak kontuan hartuta (23.466 eta 103.355 ale, hain
zuzen ere), ezin da ukatu bertako egunkari hedatuena dela.
EL DIARIO VASCO, aurrekoa bezala Correo enpresak argitaratua, Gipuzkoan,
alde nabarmenaz, gehien saltzen den egunkaria da, (OJD-1998): 95.060 ale egunero.
Donostian argitaratu eta herrialde horretan du bere erosleria.
Medioen hedadura eta hartzaileen izaera Hego Euskal Herrian 21
3. DEIA, EL PERIODICO DE ALAVA eta GARAren kasuan, ez dago OJDren daturik. Lehen bien
kasuan kontrol-sistema horretatik kanpo daudelako eta, GARAri dagokionez, sortu berria izanik, aztertua
izateko beharrrezkoa zen denbora bete ez duelako. Hiruren kasuan, egunkarietan bertan emaniko datuak
sartu ditugu taulan.
Informazio orokorrekoak diren egunkariak bakarrik aipatu ditugu, nahiz eta hauetariko bestelako
batzuek salmenta handiak lortu gure artean, esaterako, MARCA izeneko kirol kazeta.
4. OJDren datuak izan ezean, ARMENTIA et al-ek Kazetaritzaren hasi-masiak izeneko liburuan
(UPV, 2000) emaniko datuak erabili ditugu GARAren kasuan eta baita ere DEIArenean ere. EL
PERIODICO DE ALAVAri dagokionez, berek luzatutako datuak hartu ditugu.
5. Egunkari honek gainera, azpi-edizioak ere baditu, esaterako, Bizkaian Ibarrezkerra edo Uribe kosta
hartzen dutenak. Azpi-edizioetan, eskualdeari buruzko informazioaz betetzen dituzte hainbat orrialde.
3. taula: Hego Euskal Herriko informazio orokorreko egunkarien
salmenta-kopuruak (OJD-1998 eta 1999)3
El Correo
El Diario Vasco
El Diario de Navarra
Gara
El Mundo del P.V.
Deia
El País del P.V.
Euskaldunon Egunkaria
Diario de Noticias
El Periódico de Alava
129.435
95.060
63.803
52.3114
21.967
30.000
13.193
13.059
12.780
7.000
DIARIO DE NAVARRAk, orain arte aipatu ditugun bi kazeten antzera, herrialde
bakarrean zentratzen du bere bezeria. 63.803 ale kaleratuz egunero (OJD-1999), Foru
Komunitateko indartsuena da, gainera, alde ederra atereaz besteei.
GARA, kalea ikusi zuela urtebete egin duenean, 52.311 ale saltzera heldu da da-
goeneko, eta Hego Euskal Herri osoko kioskoetan dago salgai. Izan ere, EL CORREO,
EL DIARIO VASCO edota EL DIARIO DE NAVARRAn ez bezala, GARAk lau
herrialdeak hartzen ditu edukiz eta salmenta aldetik erreferente nagusi gisa.
Euskara hutsezko bakarra den EUSKALDUNON EGUNKARIAk 13.059 (OJD-
1998) ale saltzen ditu eta, GARA legez, Euskal Herri osoan ditu bezeroak. Honakoa da
herrialdez herrialdekako zabalpena: Araba (%6,2), Bizkaia (%31,9), Gipuzkoa
(%48,7), Ipar Euskal Herria (%4,46) eta Nafarroa (%8,8).
DIARIO DE NOTICIAS da, salmenta aldetik, Nafarroako bigarren egunkaria, eta
12.780 ale inguruan dabil beraren marka. EL DIARIO DE NAVARRAn gertatzen den
bezala, gutxi dira Foru Komunitatetik kanpo dituen bezeroak.
Antzekoa da, bere mugak herrialde bakarrean dituelako, EL PERIODICO DE
ALAVA, Gasteizen inprimatzen den kazeta. Egunero 7.000 bat ale saltzen ditu.
DEIAren salmenta-eremua Bizkaira mugatzen da nagusiki, nahiz eta hainbat ale
saldu beste herrialdeetan (lehen aipatu ditugun iturrien arabera, 30.000 ingurura iristen
da saldutakoen kopurua).
Azken multzoan bi egunkari ditugu, EL MUNDO eta EL PAIS, eta bi hauek Hego
Euskal Herrirako egiten dituzten edizioak. Izan ere, lehen aipatu dugunez, hemen
bertan egin eta argitaratzen diren egunkarien ondoan, badira beste pare bat, Madrilen
ateratzen direnak, honako hainbat orrialde berezi gehituz. Edizio bereziak dituzten
egunkari horien artean EL MUNDO DEL PAIS VASCO da arrakasta handiena duena
(21.697, OJD-1998); gainera, lau herrialdeetan saltzen da. EL PAIS DEL PAIS
VASCOri dagokionez, Baskongadeei begira dago eginda eta bertan 13.193 bat ale
saltzen ditu egunero (OJD-1998).
3. Egunkarien ale bakoitzeko irakurle-kopurua
Egunkari desberdinek kaleratzen dituzten ale bakoitza zenbat jendek irakurtzen
duen jakitea interesgarria izaten da, euskarri horren penetrazioa eta proiekzio soziala
neurtzean. Hala ere, datu honek bi desbideraketa dakartza berez: egunkari nagusienek
22 Hedabideak eta Euskal Herria
6. Espainiar Oficina de Justificación de la Difusión (OJD) erakundearen datuen bidez saldutakoen
artean Iparraldean zenbat diren eta atzerrian zenbat diren jakiterik ez dagoenez, guk multzo berean kokatu
ditugu kopuru biak.
beti dute ale bakoitzeko irakurle gehiago eta, EUSKALDUNON EGUNKARIAren
kasuan, euskara hutsez dela eta, jakina denez hizkuntza horren ezagutza ez dago toki
zein maila guztietara zabalduta, oraindik.
4. Audientzia
Ikusi dugunez, altua da eguneroko prentsa idatziak Hego Euskal Herrian duen
onarpena. Izan ere, hamalau urtetik gorako bi miloi t'erdiko populazioa duen Euskal
Herri penintsularretik, %54,1ek egunerokoa du egunkaria irakurtzea. Hori baino
gehiago dena, aipatzekoa da, halaber, egunkari bakarra irakurri ez ezik bi eta hiru
eskuratu eta irakurtzeko zaletasuna erakusten dutenen kopurua: %20,7.
Audientziari dagokionez, hauexek dira Hego Euskal Herrian pisu handiena
daukaten egunkariak8:
Medioen hedadura eta hartzaileen izaera Hego Euskal Herrian 23
7. OJDren (1998 eta 1999) eta CIESen (1999ko lehen olatua) datuak hartu ditugu kontuan egunkari
bakoitzak aleko zenbat irakurle dituen jakiteko. Beraz, OJDren kontrolpean ez dauden kazeten kopuruak,
enpresan bertan jasoak dira edo beste iturri bibliografikoetatik hartutakoak dira.
8. Kopuru hauek kalkulatzerakoan egunkari desberdinen audientziak eta berauen arteko duplikazioak
ere hartu dira kontuan.
4. taula: Hego Euskal Herriko informazio orokorreko
egunkarien ale bakoitzeko irakurle-kopurua7
El Correo
El Diario Vasco
El Diario de Navarra
Gara
El Mundo del P.V.
Deia
El País del P.V.
Euskaldunon Egunkaria
Diario de Noticias
El Periódico de Alava
3,8
3,4
3,2
2,4
3,4
2,3
3,5
2,6
4
2
Zenbaki horietan ikus daitekeenez, enpresa berekoak (hedabideen egitura
enpresarialari buruzko informazio gehiago 3. kapituluan dator) diren EL CORREO eta
EL DIARIO VASCO dira egunkaririk irakurrienak eta, kopuruz, atzerago dator EL
DIARIO DE NAVARRA iruñearra. Lehen hiru horiek, gehi, irakurle-kopuru aldetik
askoz apalagoak diren EL DIARIO DE NOTICIASek eta EL PERIODICO DE
ALAVAk badute beren arteko erlaziorik, audientziaren banaketari dagokionez, hain
zuzen ere. Bakoitzak bere mailan, baina guztien kasua da, oso indartsuak dira
probintzia bakarrean edo bitan, baina garrantzia galtzen dute Hego Euskal Herri
mailan kalkuluak eginez. Ikustea besterik ez dago nola EL CORREOk Araban
irakurtzen dutenen baitan %63,5 eskuratzen duen; eta antzeko kopuruak lortzen ditu
Bizkaian (%60,8). Aldiz, Gipuzkoan eta Nafarroan dituen irakurleak oso gutxi dira.
Modu berean, EL DIARIO VASCOk gipuzkoar irakurleen %68,2ko zatia bereganatzen
du, gainontzeko herrialdeetan bakar batzuk besterik ez dituelarik. Nafarroan ere,
DIARIO DE NAVARRAren kasua oso antzekoa da. Bertako irakurleen ehuneko 60,9k
DIARIO DE NAVARRA du gustukoen. Esan bezala, DIARIO DE NOTICIASek
(nafar irakurleen %15,2), eta EL PERIODICO DE ALAVAk (%8,9) beren herrialdean
dituzte irakurleak, eta ez beste inon.
24 Hedabideak eta Euskal Herria
5. taula: Hego Euskal Herrian banatzen diren
egunkarien irakurleria. Banaketa portzentuala
El Correo
El Diario Vasco
El Diario de Navarra
Gara
Marca
El Mundo del País Vasco
Deia
Diario de Noticias
El País del País Vasc o
Euskaldunon Egunkaria
El Periódico de Alava
ABC
As
Bestelakoak
31,2
20,6
13,2
7,9
6,5
4,8
4,3
3,3
3,9
2,2
0,9
0,6
0,3
1,6
Lehen multzoan aipatu ditugun egunkariekin alderatuta eta audientziaren jatorri
geografikoari dagokionez, GARAren eta EUSKALDUNON EGUNKARIAren eta,
maila apala-goan, DEIAren kasua ezberdina da. Hauek banatuagoa dute beren irakur-
leria lau herrialdeetan. Milakoetan, EL CORREOk, EL DIARIO VASCOk edota EL
DIARIO DE NAVARRAk baino audientzia txikiagoa duten arren, orekatuagoa dute
beren hedapen-eremua. Zalantzarik gabe, ildo editoriala, edukia eta irakurleen pre-
sentzia Euskal Herri osora9 zabalduta duen GARAk, esaterako, Araban du audientzia
baxuena (%4,7) eta Gipuzkoan altuena (%10,8). Modu berean, EUSKALDUNON
EGUNKARIA, euskara hutsez jakina denez, Gipuzkoan du merkatu-zatirik altuena
(%3,6) eta Nafarroan apalena (%1,0). Aipatu dugun modura, DEIAren irakurleak He-
go Euskal Herriko lau herrialdeetan aurki badaitezke ere, Bizkaian du merkatu-zatirik
handiena (%8,9), eta Nafarroan %0,4 besterik ez du eskuratzen.
Egunkarien audientziari dagokionez, bada beste multzo aipagarri bat, Madrilen
argitaratu eta hemen zabaldu egiten direnena, edo, EL MUNDO DEL PAIS VASCO
eta EL PAIS DEL PAIS VASCOren kasuan, hainbat orrialde gehigarri dituztenena.
Hauen artean, irakurle-kopuruari dagokionez, lehen mailan MARCA kirol-egunkaria
(%6,5) dago. Kiroletan erabat zentraturik dagoen argitalpen honek, EL MUNDOrekin
(%4,8) eta EL PAISekin (%3,0) gertatzen den bezala, nahiko orekatua du bere bezeria
lau herrial-deetan. AS, ABC eta gainontzeko espainiar egunkarien presentzia oso
mugatua denez, ez dugu beraien audientziari buruzko zehaztasun gehiagorik eskainiko.
Egunkariak irakurtzen duenaren profila honako hau da Hego Euskal Herrian
(CIES, 1999-110):
Altuagoa da gizonezkoen presentzia, emakumezkoena baino; emakumezkoena
ez da, batez beste, %43ra iristen.
Medioen hedadura eta hartzaileen izaera Hego Euskal Herrian 25
9. Atal honetan Hego Euskal Herria dugunez erreferentziatzat, eta Ipar Euskal Herrirako audientzia-
-ikerketa propiorik ez dagoenez, CIESen datuetan oinarritzen gara. Ipar Euskal Herriari buruzko
informazio gehiago, 2. atalean dator.
10. CIESen 1999ko lehen olatua hartu dugu kontuan, eta bertan eskaintzen den irakurlearen
batezbesteko profila eraiki dugu, Nafarroa eta Euskal Autonomia Erkidegoko datuak erabiliz.
6. taula: Hego Euskal Herrian irakurle gehien duten
egunkariak. Datu absolutuak.
El Correo
El Diario Vasco
El Diario de Navarra
Gara
El Mundo del P.V.
Deia
Diario de Noticias
488.000 irakurle
323.000 "
207.000 "
125.000 "
75.000 "
68.000 "
51.000 "
Adinari dagokionez, hogei urte bitartekoen pisua ez da oso markatua (%10
baino baxuagoa) eta bai, aldiz, 20-35 bitartekoena (%30 eskas) eta, bereziki,
36 urtetik gorakoena: %60 pasatxo.
Klase sozialaren arabera, irakurleen erditik gora klase ertain zein ertain-
-baxukoak dira. Hori bai, Nafarroaren kasuan oso markatua da klase altu zein
ertain-altukoen pisua (%43,7); EAEn, aldiz, tipologia horiek ez dira %34tik
pasatzen.
Populazioaren banaketa kontuan hartuta ere, desberdintasunak daude Nafarroa
eta Baskongaden artean. Bietan handia da hiriburuan bizi diren irakurleen
pisua, baina Nafarroaren kasuan kopuru hori %42,1era heltzen da; gainera,
Nafarroan herri txikien ehunekoa ez da makala: %30,5. Euskal Autonomia
Erkidegoko audientzian, hiriburuetan bizi direnena %37,7koa da eta herri
txikietan bizi direnak %9,2koa; askoz baxuagoa, beraz.
Eguneroko prentsa irakurtzen dutenen artean, euskararen ezagutza handia da.
Nafarroaren kasuan %30ekoa eta Baskongadetakoa nabarmen altuagoa:
%58,4koa.
Hego Euskal Herriaren mailan egunkarien salmenta-kopuruak zenbatekoak diren
eta berauen bezeriaren berezitasunak zein diren ikusi eta gero, azter dezagun orain,
labur-labur, herrialde bakoitzeko panorama zein den.
4.1. Araba
Arabari dagokionez, lehenik eta behin, EL CORREOren nagusitasuna ikusten da
guztiaren gainetik. EL PERIODICO DE ALAVA, probintzibakarra, askozaz atzerago
dator irakurle-kopuruari dagokionez. Araba da, bestalde, audientziarik baxuena duen
herrialdea: populazioaren %48,7 soilik sailka daiteke egunkarietako irakurleen artean.
26 Hedabideak eta Euskal Herria
7. taula: Araban irakurle gehien duten
egunkariak (ehunekoak)
El Correo
El Periódico de Alava
Marca
El Mundo del P.V.
Gara
El País del P.V.
Bestelakoak
63,5
8,9
7,1
4,9
4,7
3,6
7,3
4.2. Bizkaia
Bizkaian ere, EL CORREOren nagusitasunak baldintzatu egiten du, neurri handi
batean, herrialde horretako panorama. Izan ere, hamar egunkari-irakurleetatik seik EL
CORREO leitzen dute, ondoko taulan ikusten denez. Horrez gain, herrialde horretako
populazio-erdiak (%49,8) egunerokoa du periodikoak irakurtzea.
4.3. Gipuzkoa
Gipuzkoako irakurleen joera ere nahiko markatua da, EL DIARIO VASCOren
audientzia ikusita. Hemen, egunkari-irakurleen kopurua altuagoa da (%60,7) eta
gainera, duplikazio-maila %16koa; beraz, egunkari bat baino gehiago irakurtzen
dutenen presentzia ezin da ahaztu. Bizkaian DEIA bigarren egunkaririk indartsuena
bada, Gipuzkoan GARAk betetzen du leku hori.
4.4. Nafarroa
Nafarroan, besteetan bezala, egunkari nagusi bat dago (%60,9 bereganatzen
duena) eta hortik aurrera audientzia-zati txikiak gelditzen dira gainontzekoentzat. Hala
ere, aipatzekoa da DIARIO DE NOTICIASek bereganatzen duen audientzia: %15,2.
Azken kopuru honen erdira ere ez da heltzen atzetik datorren GARAren irakurleria.
Medioen hedadura eta hartzaileen izaera Hego Euskal Herrian 27
8. taula: Bizkaian irakurle gehien duten
egunkariak (ehunekoak)
El Correo
Deia
Marca
Gara
El Mundo del P.V.
El País del P.V.
Bestelakoak
60,8
8,9
8,4
7,6
6,8
3,2
4,3
9. taula: Gipuzkoan irakurle gehien duten
egunkariak (ehunekoak)
El Diario Vasco
Gara
Marca
Egunkaria
El Mundo del P.V.
El Correo
El País del P.V.
Deia
Bestelakoak
68,2
10,8
6,0
3,6
3,2
2,5
2,0
1,8
1,9
Nafarroan ere, altuak dira egunkarien audientzia-kopuru absolutua (%57,3) eta baita
duplikazioena ere (%15,9).
TELEBISTAK
Hego Euskal Herriko etxeetan jaso daitezkeen telebista-kate desberdinek daukaten
audientzia portzentuala eta herrialdekako desberdintasunak eta ikus-entzuleriaren
profila azpimarratuko ditugu segidan datozen pasarteetan.
Esan dugun bezala, Hego Euskal Herrian jaso daitezkeen telebista-seinaleak hartu
ditugu kontuan, eta audientziaren azterketa egiteko, 14 urtetik gorakoei buruzko
informazioa erabili dugu.
Telebistaren kontsumorako joera orokorrak aztertuko ditugu lehenengo; eta, gero,
kanal bakoitzak eskuratzen duen audientziaren zatian zentratuko gara. Datu horiek
irakurtzean, Euskal Herri penintsularra bere osotasunean hartu dugu lehenengo; eta,
gero, herrialdekako irakurketa egin dugu. Azkenik, liburu honen 4. atalean Euskal
Telebistaren albistegien eduki-azterketa burutu dugunez, ETBren audientziaren
osaketari buruzko zirriborroa egin dugu.
1. Panorama orokorra
Telebista-seinalea transmititzeko sistema desberdinak dauden arren (lurrazaleko
uhinak, kablea eta satelitea, nagusiki), orain-oraingoz erabiliena, eta guk aztertuko
ditugun kanalen kasuei dagokiena, lurrazaleko uhin analogikoa da, hain zuzen ere,
arruntena eta orokorrena dena.
Gainera, Hego Euskal Herrira mugatuko garenez, emisio-esparru desberdineko
kanalak aurki daitezke aldi berean lanean: Estatu espainiar osorako ari direnak (TVE1,
TVE2, Canal Plus, Antena 3 eta Tele 5), Euskal Herri osoa kontuan hartzen dutenak
(ETB1 eta ETB2) eta, azkenik, telebista lokalak deiturikoak, beren seinalearen igorpe-
na herri, hiri zein eskualde batera mugatzen dutenak (Tele Donosti, Canal Bizkaia edo
Tele-4 bezalakoak).
28 Hedabideak eta Euskal Herria
10. taula: Nafarroan irakurle gehien duten
egunkariak (ehunekoak)
El Diario de Navarra
Diario de Noticias
Gara
El País
Marca
El Diario Vasco
El Mundo del P.V.
Bestelakoak
60,9
15,2
6,3
3,7
3,5
3,1
3,0
4,3
Kontuan hartuko ditugun telebista-kanalak, Hego Euskal Herrian eginak ala
bertan ikus-entzun daitezkeenak dira, beraz; Canal Plus-en kasua salbu, doan eta
hargailu arrunt batez baliatuz jaso daitezkeenak. Beraz, telebista orokorrak deiturikoak
dira erreferentzia modura hartuko ditugunak, eta alde batera utziko ditugu satelitez
zein kablez jaso daitezkeen beste eskaintzak, tematikoak zein orokorrak.
Telebistaren audientzia aztertzerakoan, bi dira nagusitu diren metodoak: inkesten
bidez burutzen dena (CIES, EGM...) eta audimetroa (Sofres AM) erabiltzen duena.
Gure ikerketarako, eskuraerrazagoa izan delako eta Hego Euskal Herri osoa bere
azterketa-esparru modura hartzen duelako, CIESen audientzia-ikerketaren emaitzak
dira gehien erabili ditugunak11. Hala ere, telebistaren kontsumorako joera zelakoa den
azaltzeko, labur-labur, Sofres AMren emaitzak ere aipatuko ditugu, EAEko portaerak
Nafarrorako baliagarriak izan daitezkeelakoan.
Hona hemen telebista ikus-entzuten duen populazioaren inguruko hainbat zehaz-
tasun:
· Egunean 207 minutu dira, batez beste, telebistaren aurrean pasatutakoak.
· Telebistaren kontsumoak urtaroak ditu: minutu-kopurua altuagoa da udazkenean
(222 minutu) eta neguan (227,7') eta baxuagoa udaberrian (205') eta, are
baxuagoa, udan (172,7').
· Ikus-entzuleen erantzun oparoena jasotzen duen eguna, igandea du telebistak,
minutu-kopuruari dagokionez, 220'; eta larunbatetan telebista gutxixeago ikus-
ten bada ere, gainontzekoetan, lanegunetan alegia, 200 minutu pasatxo ematen
ditugu telebistaren aurrean.
· Telebistari dedikatzen diogun tartea ez da modu konstantean banatzen egunean
zehar, eta bereziki bi momentutan sendotzen da: eguerdi partean (46 minutu)
eta gaueko urrezko orduetan (73'). Gainontzeko kontsumo-minutuak arratsal-
dekoak (44'), goizekoak (26') eta gauerdikoak (18,9') dira.
· Bestalde, telebista ikus-entzuten dutenen profil soziodemografikoa honakoez
osatzen da:
Medioen hedadura eta hartzaileen izaera Hego Euskal Herrian 29
11. Metodologia desberdina erabiltzen duten ikerketetan gertatzen den bezala, Sofres AMren eta
CIESen datuak ez datoz erabat ados. Gure kasuan, gainera, denbora-epe desberdinak hartzen dutelako,
CIESek 14 urtetik gorakoak eta Sofres AMek 4tik gorakoak hartzen ditugulako kontuan; eta, Sofres AMri
dagokionez, Euskal Autonomia Erkidegoko emaitzak bakarrik izan ditugulako eskura. Edozelan ere, eta
konparazio gisa, hona hemen Sofres AMk 1999rako, EAEn, kaleratutako audientzia-kopuruak:
TVE1 22,5
TVE2 8,2
TELE 5 23,3
ANTENA 3 20,3
CANAL + 2,0
ETB1 5,4
ETB2 15,6
Bestelakoak 2,8
Adinez: %10,4, hamabost urte bitartekoak; %22,6, 16-29koak; %24,6,
30-44koak; eta %42,4, hortik gorakoak.
Emakumezkoak (%51); herri handietan (%53,8) eta hirietan (%27,6) bizi
direnak eta klase sozial ertainekoak (%53,2) edo ertain-baxukoak (%18,3)
dira nagusi tele-ikusleen artean.
2. Telebista kanalen pisua
Segidan ikusiko dugunez, eskaintza aldetik orokorrak diren eta era irekian trans-
mititzen duten sei kanalak dira Hego Euskal Herrian audientzia handiena inguratzen
dutenak. Gainera, Madrildik emititzen dutenen audientzia %69,6ra heltzen da. Euskal
Telebistaren bi kanalek lortzen duten audientzia-kopurua %24,5ekoa da. Gainontzeko
kopuruak telebista lokalei edo beste motatakoei dagozkie.
Datu horien arabera esan daitekeenez, TVEren kanalek %29,2 eskuratzen duten
bitartean, ETBrenak %24,5; eta publikoak diren lau kanal horiek batuz, populazioaren
%53,7 jatorri honetako emisioa du gustukoen. Pribatuen pisua ere aipatzeko modukoa
da: %40,4. Telebista lokalek, batez beste, audientziaren %4 dute, eta gainontzeko
telebista-eskaintzek (satelite bidezkoa, digitala...) %1,9.
Taula berean ikus daitekeenez, hiru kanal-multzo antola daitezke audientziaren
arabera: lehenean, nagusitasuna dutenak daude, hots, TVE1, Tele 5, ETB2 eta, neurri
apalagoan, Antena 3; gero, kopuru-aldetik bigarren mailakoak direnak (TVE2 eta
30 Hedabideak eta Euskal Herria
11. taula: Hego Euskal Herriko telebista-kanalen
audientzia-kopuruak. Rankinga
Kanala %
TVE1
Tele 5
ETB2
Antena 3
TVE2
ETB1
Canal Plus
Canal 4
Tele Vitoria
Tele Bilbao
Canal Gasteiz
Tele Donosti
Tele 7
Canal Bizkaia
Bestelakoak
22,1
21,2
18,3
16,7
7,1
6,2
2,5
0,9
0,8
0,7
0,6
0,5
0,3
0,3
1,9
ETB1) eta, azkenik, ordu gehienetan kodifikatuta dagoen Canal Plus eta, berez emisio-
-esparrua mugatua dutelako, jende gutxiagorengan heltzen direnak: Canal 4, Tele
Vitoria, Tele Bilbao edota Tele 7 bezalakoak.
Nolanahi dela, ia etxe guztietan dagoen telebista-hargailuan sintonizatzen diren
kanalak ez dira beti berberak izaten herrialde guztietan. Alegia, probintziakako
azterketa egitea komenigarria da, nolako kontsumo-pautak erakusten dituzten jakiteko.
2.1. Araba
Araban, esaterako, altua da telebista pribatuen errezepzioa (%42,5) eta, erlatiboki
markatua telebista lokalena (%7,1), eta baxuagoa ETBren eskaintza bikoitzarena.
Arabarren kasuan, begien bistakoa da nahiko orekatuak direla kate publikoen
(%49,2) eta pribatuen (%42,5) arteko audientzia-mailak. Madrildik datozen progra-
mazioak populazioaren %70,7ren arreta eskuratzeko adinako interesa du.
2.2. Bizkaia
Bizkaiari dagokionez, taulan ikusten den modura, audientzia handiena eskuratzen
duten hiru kanalak (TVE1, Tele 5 eta ETB2) kopuru bertsuetan mugitzen dira. Pittin
bat gutxiago du Antena 3 kateak eta geroago datoz TVE2, ETB1 eta telebista lokalak
(guztira % 6,2 aipagarriaz).
Medioen hedadura eta hartzaileen izaera Hego Euskal Herrian 31
12. taula: Telebista-kanalen audientzia-kopuruak
Araban. Rankinga
Kanala %
TVE1
Antena 3
Tele 5
ETB2
Canal Gasteiz
TVE2
ETB1
Canal Plus
Tele Vitoria
Bestelakoak
22,3
20,1
19,9
17,9
6,2
5,9
3,1
2,5
0,9
1,2
Bizkaitarren kontsumo-ohiturak ikusita, telebistagintza publikoaren aldeko hautua
(%55,8) eta ETBren eskaintzari emaniko erantzun ona (gehien bat ETB2ren kasuan:
%20,9) aipa daitezke.
2.3. Gipuzkoa
Gipuzkoak desberdintasun batzuk erakusten ditu. Izan ere, TVE1ek eta Antena 3k
kopuru baxuagoak dituzten bitartean, gora egiten du ETB1en audientziak eta, maila
txikiagoan, aipatzeko modukoa da Canal Plusen presentzia (%3,6), Tele Donosti
lokalarena (%1,7) eta Bestelakoak deiturikoena (%2,5). Ikus dezagun ondoko taulan
Gipuzkoako audientzia-rankinga.
Gipuzkoa da Madrildik bidalitako telebista seinaleen aurrean erantzun baxuena
erakusten duen herrialdea; hala ere, kopuru hori ez da batere txikia: %63,5. Gainera,
32 Hedabideak eta Euskal Herria
13. taula: Telebista-kanalen audientzia-kopuruak
Bizkaian. Rankinga
Kanala %
TVE1
Tele 5
ETB2
Antena 3
TVE2
ETB1
Canal Plus
Tele Bilbao
Tele 7
Canal Bizkaia
Bestelakoak
21,0
21,4
20,9
16,5
7,2
5,8
2,7
1,5
0,7
0,4
1,0
14. taula: Telebista-kanalen audientzia-kopuruak
Gipuzkoan. Rankinga
Kanala %
Tele 5
ETB2
TVE1
Antena 3
ETB1
TVE2
Canal Plus
Tele Donosti
Bestelakoak
21,0
19,8
17,0
15,4
12,5
6,5
3,6
1,7
2,5
beste herrialdeekiko berezitasunak markatzen dituen ikus-entzulegoak arreta gehiagoz
segitzen du ETB1en (%12,5) eta ETB2ren (%19,8) eskaintza. Oro har, kanal publikoen
aldeko joera du audientzia gipuzkoarrak (%55,8).
2.4. Nafarroa
Eta, azkenik, Nafarroaren kasua aztertuko dugu labur antzean. Herrialde
honetako audientziaren portaera nahiko desberdina da TVEren kanalen onerako, bien
artean ikus-entzuleen %36,9 erakartzeko ahalmena baitute. Aipatzekoa da ETB2ren
audientzia baxua, kanalaren seinalea herrialde osora heltzen ez delako; bestetik,
nahiko maila altua markatzen du Canal 4 telebista lokalak.
Oro har, nafarrek Madrilgo telebista pribatu zein publikoekiko zaletasun handiagoa
dute, eta audientziaren %79,1ek horien aldeko joera du. Berezia da, baita ere, TVEren
aldeko jarrera (kanal bien artean %36,9) eta, lehen aipatu den bezala, seinalearen
emisio-esparru mugatua dela medio, ETB2ren maila baxua.
3. Euskal Telebistaren ikus-entzuleriaren profila
Hego Euskal Herriko audientziaren azterketa orokorra egin badugu ere, liburu
honetan Euskal Telebistaren aurreko portaera interesatzen zaigu bereziki. Izan ere,
hedabideak eta nortasun kolektiboa argumentu zentraltzat dugun honetan, ETBren
ekarpena garrantzitsua da oso. Hori dela eta, ondoko lerroetan ETBren audientziaren
osaeran sakonduko dugu. Horretarako, beti bezala CIES-1991:1 erabiliko dugu eta,
kasu honetan, Euskal Autonomia Erkidegoko biztanleriaren barnean 14 urtetik gora-
koen informazioa eskuratuko dugu soilik.
Euskarazko telebista-kanalaren ikus-entzulerian berdintsu aurki daitezke gizon
eta emakumeak; baina, adinari dagokionez, 14tik gorako populazioa aztertuz, 56tik
Medioen hedadura eta hartzaileen izaera Hego Euskal Herrian 33
15. taula: Telebista-kanalen audientzia-kopuruak
Nafarroan. Rankinga
Kanala %
TVE1
Tele 5
Antena 3
ETB2
TVE2
Canal Plus
ETB1
Canal 4
Bestelakoak
28,9
20,9
16,7
9,8
8,0
4,6
4,5
4,3
2,3
gorakoen presentzia nagusitzen da (%43,3), eta baita 26 eta 55 urte bitartekoena ere:
%39,6.
Bizilekuari dagokionez, markatuagoa da ETB1en kasuan herri txiki eta ertainetan
ikus-entzule direnen parte hartzea, hiriburuetan txikiagoa dena. Ikasketa-mailaren
arabera, ETB1ek markatuagoa du lehen mailako ikasketak dituztenen presentzia,
unibertsitatekoak dauzkatenekin batera.
Euskararen ezagutza, nola ez, altuagoa da ETB1en jarraitzaileen artean, eta %15,4
soil batek ez du euskara ulertzeko gaitasunik.
Euskal Telebistaren bigarren kanalak bestelako ñabardurak erakusten ditu. Esate
baterako, gizonen eta emakumeen presentzia orekatua den bezala, markatuagoa da
adin ertaina dutenen pisua. Alegia, gazteak (%15,7) eta adindunak (%31) baino
gehiago, 26 urtetik 55era bitartekoak dira pisu handiena dutenak: %53,4.
ETB1ekin gertatu bezala, herri ertainetan bizi direnen marka altua da ETB2ren
audientzian, hauen kopurua %36,2koa baita.
Altuxeagoa da unibertsitate-mailako ikasketak dituztenen multzoa (%19,6); eta
hamarretik lauk ez dute euskara ulertzen (%38,3).
Aipatu ditugun puntuez gain, ETBren kanal biak ikusten dituztenen profil sozio-
-demografikoa eta Euskal Autonomia Erkidegoko gainerako biztanleek dutena antzekoa
da, bai rol familiarrean eta bai klase sozialean, zein bizilekua duteneko herrialdeari
dagokionez.
IRRATIA
1. Aniztasuna
Bertotik edo kanpotik seinalea helarazten diguten irrati-seinaleen eraginez, medio
honen panorama oso aberatsa da Hego Euskal Herrian. Ugaritasun hau dela eta,
irratigintzaren azterketari ekin aurretik, medioaren berezitasun batzuk aipatu beharra
dago, esaterako:
Handia da Hego Euskal Herrian entzun daitezkeen irratien kopurua (90etik
gora).
Seinalearen hedadura oso desberdina dute batzuek eta besteek (Hego Euskal
Herri osoa hartzen dutenak edo auzune batera mugatzen direnak daude).
34 Hedabideak eta Euskal Herria
Irrati-emandegi soilak direnak daude batetik, eta katean antolatutakoak bestetik
(Xorroxin, edo Eusko Irratia, SER...).
Eduki aldetik, irrati-formulakoak (musika, albisteak, ekonomia...) eta irrati
orotarikoak bata bestearen ondoan aurki daitezke sintonizatzailean.
Euskaraz, gaztelaniaz (ditugun audientzia-ikerketetan frantsesez ari diren
batzuk ere kontuan hartu ditugu) edo bietara ari direnak aurki daitezke geure
artean.
2. Irratiaren entzuleria Hego Euskal Herrian
Lehenik eta behin, aipatu beharra dago Hego Euskal Herrian irratia entzuten duen
populazioaren %77,1 bost irratiren eskuetan dagoela. Irrati-emandegi hauen indarrak
bigarren planoan uzten ditu gainerakoak, neurri handi batean emisio-eremu lokale-
koak direnak, hain zuzen ere. Ikus ditHedabideak eta Euskal Herria