Joseba Felix Tobar-Arbulu
KANPO-ZORRAREN
PATOLOGIA
Udako Euskal Unibertsitatea
Bilbo, 2001
© Joseba F. Tobar-Arbulu
© Udako Euskal Unibertsitatea
ISBN: 84-8438-015-7
Lege-gordailua: BI-1197-01
Inprimategia: RGM, Bilbo
Azalaren diseinua: Iñigo Ordozgoiti
Hizkuntza-zuzenketen arduraduna: Jose Ramon Etxebarria Bilbao
Banatzaileak: UEU. Erriber 14, 1. D BILBO telf. 946790546
e-mail: argitalpenak@ueu.org www.ueu.org
Zabaltzen: Igerabide, 88 DONOSTIA
egunero gosez hiltzen diren hamaika haurren
oroitzapen saminean
Aurkibidea
1. SARRERA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 11
2. DIRUAREN ARAZOA MERKATARITZA-BALANTZAREN
OREKAREN ETA DESOREKAREN KASUAN . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 15
2.1. Merkataritza-balantzaren orekan dagoen diruaren neultratasuna . . . . 15
2.2. Merkataritza-balantzak desorekan daudenean, kapital-fluxuen
desorekak balantzan jarriz lortzen da ordena monetarioa . . . . . . . . . . 21
3. KANPO-ZORRAREN ZERBITZUA: ANOMALIA FORMALAREN
ITURRIA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 27
3.1. Kanpo-zorraren zerbitzuak (amortizazioa eta interesak)
nazioarteko ordainketen "urrezko araua" hausten du . . . . . . . . . . . . . 27
3.2. Kanpo-zorraren zerbitzuari dagokion anomaliaren esanahi zehatza . . 32
3.3. Hegoaren merkataritza-esportazio netoak ordaindu gabe segitzen du
kanpo-hartzekodunei transferitzen zaienean, beraien ordainketa
deuseztaturik dagoen heinean . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 38
3.4. "Urrezko arauaren" betetzearen froga, ez-zordundua den soberakindun
herrialde baten kasuan . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 46
3.5. Nazioarteko ordainketei dagokien bizioaren diagnosia. . . . . . . . . . . . 49
4. KANPO-ZORRAREN ZERBITZUARI DAGOKION BIZIOAREN
EGIAZTAPEN ESPERIMENTALA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 51
4.1. Hegoaldeak ezin du H dirutan bere kanpo-zorraren zerbitzua gauzatu 52
4.2. Hegoko merkataritza-soberakinak, kanpo-zorraren zerbitzuaren
aurrebaldintzak. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 57
4.3. Hegoaren merkataritza-soberakinean irabazitako kanpo-monetak
kosturik gabe eskuratu beharko lirateke hegoaren kanpo-zorraren
zerbitzurako . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 60
4.4. H herrialdearen kanpo-zorraren zerbitzu bakoitzat I diruko
eskari-soberakina --H diruan-- inplikatzen du . . . . . . . . . . . . . . . . . 63
5. KANPO-ZORRAREN ZERBITZU BIKOITZAREN BESTE
FROGA BAT . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 73
5.1. Iparreko hartzekodunei Iparreko inportatzaileek ordaintzen diote . . . 73
5.2. Hegoak bere kanpo-zorraren ordainketa bakoitzean bi errenta . . . . .
ezberdin (barnekoa eta kanpokoa) ukatzen ditu . . . . . . . . . . . . . . . . . 75
5.3. Zorpeko herrialdeek jasaten duten zama bikoitzaren eredu
numerikoa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 76
6. DESORDENAREN EGIAZTAPEN ESTATISTIKOA . . . . . . . . . . . . . . . 85
6.1. Balantza korronteen baturaren defizit globala. . . . . . . . . . . . . . . . . . . 85
6.2. Fluxuen eta stocken analisia ez da nahikoa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 89
7. NAZIOARTEKO ORDAINKETA MONETARIOEN ETORKIZUNA . . 97
7.1. Arazoak ez dauka irtenbiderik . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 99
7.2. Estatu Batuak munduaren banku gisa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 100
7.3. Nazioarteko kapital espekulatzailea. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 101
7.4. Dolarra aktibo gisa. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 103
7.5. Truke-tasa flotatzaileak eta nazioarteko zorraren arazoa. . . . . . . . . . . 104
7.6. Nazioarteko likidezia eta atzerriko kapital-metaketa. . . . . . . . . . . . . . 107
8. KANPO-ZORRAREN ORDAINKETEN ARAZORAKO HERRIALDE
SOIL ETA BAKAR BATERAKO PROPOSAMENA. . . . . . . . . . . . . . . . 109
8.1. Printzipio orokorrak. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 109
8.2. Erreformaren arau sintetikoak . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 111
8.3. Kasu desberdinen laburpena . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 114
9. HITZATZEA. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 127
10. ERANSKINA: NAZIOARTEKO INTERESEN MULTIPLIKATZAILEA
2 ZENBAKIA DA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 129
10.1. Arazoa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 129
10.2. Edozein nazioarteko ordainketa fluxu monetarioa eta fluxu
finantzarioa da aldi berean . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 130
10.3. A herrialdearen kanpo-zor netoaren eratzea p0 epealdian . . . . . . . . 132
10.4. Interesen ordainketaren ondorioz, A herrialdeari esportazio
baliokideen ordainketa erreala kentzen zaio . . . . . . . . . . . . . . . . . . 134
10.5. A zorpeko herrialdeak interes netoko kopuru bat ordaintzen
duenean, bere inportazioen trukean aktibo finantzarioak
inportatzea debekatzen zaio . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 135
10.6. Nazioen arteko interesen ordainketen berezitasuna . . . . . . . . . . . . . 137
10.7. Beste froga bat . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 138
10.8. Interesen ordainketaren berezitasunaren beste adierazpen
osagarri bat . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 140
10.9. x dolarreko interesen ordainketa internazionalak bi ondorio ezberdin
dauzka herrialde zordunduaren kalterako: erreserbatan x dolarreko
eratzea debekatzen du eta, gainera, existitzen diren erreserben
kantitatea x dolarretan murrizten du. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 142
10.10. Munduko Bankuaren Global Development Finance delako
txostenak desfuntzionaltasuna egiaztatzen du . . . . . . . . . . . . . . . . . 143
11. BIBLIOGRAFIA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 147
1. Sarrera
«... the process of paying the debt has the effect of causing the money in which the
debt is expressed to be worth a larger quantity of German-produced goods than it
was before or would have been apart from the payment of the debt; so that the
population of the debtor State suffers a loss of purchasing power greater than the
original equivalent of the amount of the debt.»
J. M. Keynes, A Reply by Mr. Keynes
«This is how the gold exchange standard brought about an immense revolution and
produced the secret of a deficit without tears, to the countries in possession of a
currency benefiting from international prestige allowing them to give without taking,
to lend without borrowing, and to get without paying.»
J. Rueff, Gold exchange standard a danger to the West
«It has been said that by financing its deficit through its own creation of international
money, the United States obtains a kind of `free' command over real resources,
which can be used to enlarge its purchases of foreign goods, services, and assets
(including interes-paying reserves) (...) By running a cumulative deficit in is balance
of payments, the United States can create internationally held dollars in a costless
fashion and gain an increase in real national expenditure relative to national income.»
G. M. Meier, Problems of world monetary order
Kanpo-zorra 1982an agerian geratu zen arazo ekonomikoa da. Bera murriz-
teko neurri desberdinak proposatu dira, baita beraren barkamen osoa ere. Baina
fenomeno hau ez dagokie gobernukideen edota bankarien borondateei. Gertaera
hori defizit teoriko batetik dator batez ere, banku-monetaren kontzeptu faltsu
batetik hain zuzen ere.
Monetaren eginkizunaz eta betebeharraz eta baita kanpo-zorraz ere arduratu
da Bernard Schmitt ekonomialaria azken berrogeita hamar urte hauetan. Ohiko
zientzia ekonomikoak daukan hutsune teorikoa izugarria da. Okerragoa oraindik,
zeren kanpo-zorra betiko zor bihurtu baita.
Meade-k aspaldian azpimarratu zuen nazioarteko sistemaren beharra. Beraren
ustez (1963), sistema horrek ondoko ezaugarriak eduki behar zituen:
a) Bai defizitdun bai superabitdun herrialdeei, beren moneta-politikak eta
finantza-politikak bereziki enplegu osoari, prezioen egonkortasunari eta
garapen ekonomikoari eusten ahalbidetzea.
b) Inportazioen kontrako tarifak eta beste antzeko oztopoak kentzea
ahalbidetzea; hau da, estatuek ez dituzte inportazioak murriztu behar,
nazioarteko balantzaren oreka birlortzeko helburuarekin.
c) Garatu gabeko herrialdeei finantza-laguntza emateko programak gauzatzen
ahalbidetzea; hots, ez dute egon behar beren kanpo-laguntza mozteko ino-
lako konpultsioren menpe, edo beren kanpo-laguntza beren esportazio
nazionalei soilik lotu beharrean, beren ordainketa-balantza orekan ezartze-
ko bide gisa.
Meade-ren eskaerak gaur egun ere badira nazioarteko ordainketen sistemak
bete behar lituzkeenak. Orain arte, inolako moneta-teoriak ez ditu irizpide horiek
bete. Hain zuzen ere, herrialde gehienek beren etxeko moneta-politika aldatu behar
izan dute kanpoko faktoreen eragina dela kausa, eta faktore berberak dira zorpeko
herrialdeek garapen ekonomikorako dituzten oztoporik handienak. Monetaren
desegonkortasuna eta kanpo-zorraren krisia nazioarteko ekonomiaren errealitate
mingarriak dira, herrialde askoren jendetza handiarengan eragin kaltegarriak
dakartzatenak. Horri, nazioarteko kapital espekulatzaileak --bere burua elikatzen
duenak-- desengonkortasunerako daukan gero eta eragin handiagoa gehitzen
bazaio, gaur egungo nazioarteko ordainketen sasi-sistemaren arazoak beren
krudeltasun gordinean agertzen dira.
Kanpo-zorra kitatzean desordena monetario bereziak agertzen dira, ikusiko
den bezala. Jakina, gaur egungo nazioarteko ordainketen sasi-sistemak beste
desoreka monetario batzuk ere sorrarazten ditu. Hain zuzen, dibisa-truke estanda-
rrean eginiko nazioarteko transakzioek etxeko diruaren emisio inflaziogilea eta
dibisa-monetako herrialdeen "negarrik gabeko defizita" --Rueff ekonomialariak
aspaldian salatu zuena-- dakartzate.
Lehen aipatu dugun bezala, zenbait fokapen pragmatiko erabili dira kanpo-
-zorraren arazoa garbitzearren; baina horiek unean uneko lasaigarri izan badira ere,
ez dute saihesten behin eta berriz agertu den kanpo-zorraren birsortzea.
12 Kanpo-zorraren patologia
Anomaliak nazioarteko ordainketen gaurko sisteman dauzka erroak. Horrek
justifikatzen du nazioarteko monetaren analisi berria, zeinak gaur egungo egoera
patologikoaren etiologiara eraman baikaitzake. Izan ere, gaur egun zorpeko
egoiliarren ordainketari herrialdearen beraren ordainketa gehitzen zaio. Logikoki,
ordainketa soil eta bakarra egon beharko litzateke. Hortaz, nazioarteko ordainketen
gaur egungo sistemari egin behar zaion aldaketak kanpo-zorraren zerbitzu bikoitza
baztertu behar du. Horretarako, bankugintzaren printzipioak kontuan hartu behar
dira kontabilitate berrian.
Lan honetan, beraz, kanpo-zorraren zerbitzuari edo kitatzeari dagokion
berezitasuna aztertu nahi dugu, herrialdeen arteko desordena monetarioa alegia.
Argitasuna emateko, herrialdeak bi kategoriatan bananduko ditugu: Iparraldea (I)
eta Hegoaldea (H), nazio-monetei ematen zaien statusaren arabera. Halaber, bi
epealdi bereiziko dira: p' epealdia, non Hegoak progresiboki Iparraldearekiko zorra
metatzen duen; eta p epealdia, non Hegoa bere kanpo-zorra (interesetan edo
interesetan eta amortizaziotan) zerbitzatzen --kitatzen-- hasten den.
Esan den bezala, dibisa-truke estandarrean nazio barneko desordenak agertzen
dira (inflazioa eta "negarrik gabeko defizita"), baina kanpo-zorraren zerbitzuan
berezitasun nabaria agertzen da: herrien arteko desordena monetario berezia.
Horretaz arituko gara.
Donejurgin, 1999ko udaberritik udazkenera
Sarrera 13
2. Diruaren arazoa merkataritza-
-balantzaren orekaren eta desorekaren kasuan
Kapitulu honetan p' epealdiari dagozkion kasuez arituko gara, alegia, Hegoak
progresiboki bere kanpo-zorra metatzen dueneko epealdiko kasuez.
2.1. MERKATARITZA-BALANTZAREN OREKAN DAGOEN DIRUAREN
NEUTRALTASUNA
Kasu hipotetiko honetan, p' epealdian, herrialde bakoitzaren eskaintza eta eskaria
berdinak dira.
Arau bikoitza eman daiteke, "nazioarteko ordainketen urrezko araua" dei
daitekeena:
i) Herrialde bakoitzak bere monetan ordaintzen du.
ii) Herrialde bakoitzari bere monetan ordaintzen zaio.
Herrialde konkretu baten egoiliarrek beren barneko eta kanpoko erosketak
(merkataritza-ondasunak edo finantza-bonuak izanik) herrialdearen etxeko di-
ruarekin ordaintzen dituzte, nahiz eta kanpo-esportatzaileen azken ordainketarako
geroko jarduera bat --truke-merkatuan-- beharrezkoa den. Transakzio bat herrial-
de esportatzailearen monetan soilik ordaindua izanen balitz, logikoki herrialde
horretako barneko edo etxeko transakzioen kategoriari legokioke. Nazioarteko
harreman monetarioei dagokienez, transakzioak etxekotzat edo nazioartekotzat
klasifika daitezke, nazio-moneten eta kanpo-moneten arteko bereizketaren arabera.
Are gehiago, argi dago ezen, merkataritza-superabitik egon ezean, inongo herrial-
dek ezin dituela bere erreserba monetarioak gehitu.
Lehen begiradan, aipaturiko "urrezko araua" bete ez dela ematen du, zeren
herrialde bakoitzak bere monetan ordaintzen badu, jokamolde honek kideari bere
monetan ordaindu ez zaiola inplikatzen baitu. Alta, kontraesan hori truke-merka-
tuaren funtzionamendu arruntak gainditzen du. Merkatu horretan herrialde batek
gastatzen duen moneta-unitate bakoitza herrialde hartzailearen moneta-unitatetan
aldaratua da, eta hola eginez, nahiz eta herrialde bakoitzak bere monetan ordaindu,
herrialde bakoitzari azkenean bere monetan ordaintzen zaio.
Irudika ditzagun (1. irudia) H herrialdearen inportazioak H-ren monetan
(HM). Kontrako norabidekoak diren bi fluxu gertatzen dira: fluxu monetarioa
(lerro osoak irudikatua) eta errefluxu erreala (marra jarraituko lerroak irudikatua).
H herrialdeak diru-kopuru bat gastatzen du, HM, bere inportazioak ordaintzearren.
1. irudia.
Eragile ekonomiko bakoitzari ordainduriko dirua, bat-batean, dirua bera jaulki
duen bankuan dago gordailaturik. HM dirua H herrialdearen banku-sisteman dago
gordailaturik; horretatik induzi dezakegu ezen I herrialdea zordundua dela H-ren
bankuen onurarako (non gordailu berdinkidea jartzen duen), H dirua eskuratzen
duen aldiune berean (2. irudia).
2. irudia.
(1) fluxua H-ren inportazioen ordainketa monetarioa da; (2) fluxua I
herrialdeak H-ren bankuetan egindako gordailu monetarioa da. Beraz, 2. irudian
agertzen denari fluxu erreal bat gehitu behar zaio: I herrialdeak dirutan banku-
-gordailua eskuratzen du, bere esportazioen ordainketa erreala. Izan ere, banku-
-gordailu bakoitza ondasun erreala da, edo, alderantziz adierazita, ondasuna
"errealki" definitzen du (3. irudia). Azkenik, berak saltzen dituen merkataritza-
-ondasunen trukean ondasun erreala eskuratzen du I herrialdeak; hortaz, H-k
egindako ordainketa monetarioa da bere forman eta erreala bere edukian.
H-k inportaturiko ondasunak
H I
(1) HM
(2) HM
H-k inportaturiko ondasunak
H I
HM
16 Kanpo-zorraren patologia
3. irudia.
Diru nominalaren eta diru errealaren arteko ezberdintasuna ezagutuko ez
bagenu, H-ren inportazioen ordainketa diru-kantitate baten eta merkataritza-onda-
sunen kopuru baten truke gisa hartuko genuke. Izatez, H herrialdearen inportatzai-
leek egindako ordainketa nominala (H monetan, HM) berehala H bankuek atzera
hartzen dute; eragiketa honek ordainketa nominal hori ordainketa erreal bihurtzen
du I herrialdearen onurarako (I herrialdea H-ren bankuetan dagoen gordailuaren
jabe bilakatzen delarik).
H-ren inportazioen ordainketatik ondorioztatzen da ezen, izatez, bi herrialdeek
ondasun errealak soilik trukatzen dituztela: I herrialdeak merkataritza-ondasunak
ematen ditu, H herrialdeak finantza-ondasunak --hots, banku-gordailuak--
ematen dituen bitartean. Logikoki beharrezkoa izanik, banku-gordailuak ondasun
errealen kategorian sartzeak ondokoa frogatzen du, alegia, diru-kopuru batez
ordaindua denez gero, I herrialdea bat-batean ondaindua dela ondasun errealeko
kopuru batez.
Badirudi H-k egindako ordainketa efektiboki erreal bilakatzen dela geroago, I
merkataritza-ondasunen inportatzaile netoa izango denean. Izatez, I-ren edozein
ordainketa erreala da, bere esportazioak direla kausa, herrialdea ordaindua den
aldiunean bertan, nahiz eta berak eskuratzen duena diru-kopurua izan eta ez
merkataritza-ondasunen "bolumena" edo "masa". Izan ere, I-k bat-batean (alegia,
dirutan ordaindua den aldiunean bertan) eskuratzen duena da, alegia, berak eman-
dako ondasun erralen kontrapartida banku-gordailutan (zeintzuk par excelenceko
ondasun erralak diren).
Honela, ondoko ondoriora ailegatzen gara: diru nominalean egindako ordain-
keta bakoitza ondasun errealaren "bektorea" da. H-ren merkataritza-ondasunak
ordainduak direneko aldiunean, bi herrialdeek ondasun errealak trukatzen dituzte
H diruaren fluxu zirkular baten bidez. Azkenik, ohar gaitezen ezen Adam Smith-en
"zirkulazio-gurpil handiak" mugitzen duen ondasun erreal bakoitza bere bektorea
mugitzen den norabide berberean mugitzen dela (4. irudia).
H-k inportaturiko banku-gordailua
H I
Diruaren arazoa merkataritza-balantzaren orekaren eta desorekaren kasuan 17
4. irudia.
Truke "monetizatu" horretan, aldi berean diru nominaleko kopuru bat eta diru
errealeko kopuru bat aurkitzen ditugu:
1) H herrialdea zordundua da H diruko x unitatetan, hots, H-ren banku-
-gordailu bat --(BG)-- beronen I kideari eramaten dion fluxu nominal
batean.
2) Aldi berean I herrialdea zordundua da H diruko x unitatetan, alegia,
beraren H kideari merkataritza-ondasunen bolumen baliokidea eramaten
dion fluxu nominalean.
Ohi denez, herrialde baten merkataritza-balantzaren oreka berdinketa batez
irudikatzen da merkataritza-merkatuetan, eta oreka hori epealdi konkretu baten
bukaeran soilik egiaztatzen da. Banku-gordailuak ondasun errealen multzoan sartu
behar direla argi geratzen denean, beste baliokidetza-mota bat agertzen da:
herrialdeak gauzatzen duen ordainketa bakoitzarekin banku-gordailuaren kopuru
baliokidea besterentzen du. Hortik ondorioztatzen da ezen H herrialdeak ondasun
errealak ematen dituela bere inportazioen ordainketa definitzen dueneko jarduera
berean: zentzu honetan, ordainketen balantzaren oreka etengabeki egiaztatzen da,
denbora kronologikoaren edozein aldiunetan. Beraz, bere merkataritza-inportazio
korronteak H herrialdeak ordaintzen dituen aldiune berean, berak banku-
-gordailuen kontrapartida zehatza esportatzen du.
Ikus dezagun zer gertatzen zaion I herrialdeari.
Aukeraturiko epealdian, hipotesiz, I-k ondasunak ere inportatzen ditu H
diruko x moneta-unitateetaraino. "Urrezko arauaren" arabera, I herrialdeak I mo-
netan ordaintzen ditu bere erosketak, eta ez H monetan. Demagun erraztasu-
nagatik, truke-merkatuan, H diruko unitate bat I diruko unitate baten berdinkidea
dela.
H diru-kopurua = x
I-k inportaturiko ondasunak = x
H I
banku-gordailuak H monetan = x
H diru-kopurua = x
18 Kanpo-zorraren patologia
I-ren inportazioen ordainketa 5. irudian ikus daiteke (BG: banku-gordailuak).
5. irudia.
I herrialdeko inportatzaileek gastatua, I dirua, bat-batean bera emititu duten
bankuetara itzultzen da. Izatez, H herrialdeari ez zaio ordaintzen dirutan, ondasun
errealetan baizik, zeren, merkataritza-ondasunen trukean, H herrialdeak I he-
rrialdeko bankuetan dagoen gordailuko kopuru baliokidea eskuratzen baitu. Dirua
(bektore soil bat) eta gordailu monetarioak (benetako ondasun errealak) nahastea
--hau da, I-ren ordainketa erreala izan ordez monetarioa izatea-- kontrako emaitza
lortzeko bidea izanen litzateke.
Ikus dezagun "urrezko arauaren" bigarren puntua: herrialde bakoitzari azkenik
bere monetan ordaintzen zaio, nahiz eta lehendabizi bere kidearen monetan
kreditatua izan. Hemen daukaguna ondokoa da, alegia, truke-merkatuan gauzatzen
den jarduera bat, non herrialde bakoitzak besteari bere esportazioengatik ordainketa
erreal batean --edo trukean-- eskuraturiko gordailua, kanpo-monetan ematen dion
(6. irudia).
6. irudia.
I diru-moneta = x
BG (I monetan) = x
I H
BG (H monetan) = x
H diru-moneta = x
I diru-kopurua = x
H-k esportaturiko ondasunak = x
H I
BG (I monetan)
I diru-kopurua = x
Diruaren arazoa merkataritza-balantzaren orekaren eta desorekaren kasuan 19
Kanpo-dirutan, gordailuen kontrako bi fluxuak norabide berbera eta definizio
bera dauzkaten bektore monetarioen bidez gauzatzen dira. Honela ikus dezakegu,
ezen I zordundua dela H monetarekin H-ren onurarako, eta H zordundua dela I
monetarekin I-ren onurarako: herrialde bakoitzak bere merkataritza-erosketengatik
lehen lorturiko gordailuaren atzera-ematea adierazten dute bi kreditu horiek.
Ikusi dugun trukean oinarriturik, kanpo-trukearen jarduera bakoitzaren
definizio orokorrera irits gaitezke.
"Urrezko arauaren" lehen puntua truke-merkatutik independenteki betetzen
da, zeren herrialde bakoitzak bere erosketak bere moneta nazionalean ordaintzen
baititu, etxeko transakzioak balira bezala.
"Urrezko arauaren" bigarren puntuak, alta, truke-merkatua zuzenki hartzen
du kontuan. Parte-hartze hori bikoitza da argudio bikoitzarengatik: herrialde
bakoitzak kanpo-moneta (nominal) bektorial bat jaulkitzen du etxeko moneta
bektorial bat lortzearren; eta, beste aldetik, herrialde bakoitzak kanpo-monetan era-
turiko banku-gordailu bat ematen du eta, kontrapartidan, bere monetan eraturiko
banku-gordailua eskuratzen du. Beraz, moneta nazional bat kanpo-monetan truka-
tzea "denominazio" ezberdineko ibilgailuzko moneten arteko jarduera gauzatzea
da, eta, hortaz, dagozkien banku-gordailuen artean. Beste edozein transakzio mo-
netario bezalaxe, kanpo-trukeko jarduera bat aldi berean da nominala eta erreala.
Truke-merkatuan gauzaturiko jarduera bat unilaterala edo bilaterala izan
daiteke. Arrazona dezagun I eta H moneten terminoetan. Benetan litekeena da,
aldiune konkretu batean, H diru-kopuru bat I diru-kopuru batean trukatzea, baina I
dirua H diruan inoiz ez trukatzea.
H diruaren jabeak I diru-kopurua eskatzen duen aldiunean, litekeena da
--baina ez da beharrezkoa-- I diruaren jabeak (aldi berean) H diru-kopurua
eskatzea; hori gertatzen bada, H diruaren I dirurako aldaketa bilaterala da; bestela,
unilaterala da.
Jarduera gisa harturik, truke-monetarioa eskari bat da. Demagun I diruaren
eta H diruaren arteko truke-tasa hauxe dela: 1 HM 1 IM-rako. H diruaren jabeek, H
diruko x unitateen trukerako, I diruko x unitate eskatzen badituzte, transakzioa tasa
horretan gauzatuko da, baldin eta I diruaren jabeek, aldi berean, I diruko x
unitateren trukean, H diruko x unitate eskatzen badituzte.
Desio eta nahi bilateralen berdinketa --kantitatean eta prezioetan-- beharrez-
ko baldintza da truke-tasaren egonkortasunerako, H dirua izanik, orduan, ez gain-
balioztatua ez azpibalioztatua I diruaren terminotan.
Atal honen hipotesia merkataritza-balantzen oreka da. Erraz ikus daiteke ezen
baldintza horrek truke-jarduera bilateralak definitzen dituela. Herrialde bakoitzaren
inportazioen azken ordainketak eskatzen duen truke-jardueraren aldiberekotasuna
ez dago bermaturik, kasu berezi batean izan ezik (laster ikusiko duguna).
20 Kanpo-zorraren patologia
Argitasunerako, demagun I herrialdeko x HM-ko jabeek, t aldiunean kopuru
horren osotasuna bat-batean aldatzea erabakitzen dutela (I diruan); demagun,
halaber, H herrialdeko x IM-ko jabeak I diruko kopuru hori (H diruaren trukerako)
eskaintzeko gai direla operazio soil batean --t' aldiunean--. Normalean, t eta t'
aldiuneak ez daude batera. Alderantziz, denbora kronologikoan t aldiunea t' baino
lehenagokoa (edo beranduagokoa) da. (t < t' kasua nahikoa da ebazpen orokorra
adierazteko, t' < t kasua haren kontrakoa baita.)
t' aldiunean I herrialdeko esportatzaileek x HM eramaten dituzte truke-merka-
tura, I monetan kontrabalioa lortzearren. Lehengo truke-tasa 1 HM 1 IM-rako izanik,
ohartzen gara I diruaren gainbalioztatzea dagoela H diruaren terminotan, zeren egin
nahi den trukea unilaterala baita: I dirua, H diruan, eskari neto (edo gehiegizko)
baten objektua da. Gainbalioztatze hori benetan t aldiunean gauzatua izanen balitz,
t' aldiunean azpibalioztatze kontraorekatzaile bat gertatuko litzateke, non kopuru
bereko eskari neto batek H diruaren erosketa karakterizatzuko lukeen. Alta,
"errebote" horiek soilik truke-merkatu "itsu" batean gertatuko lirateke, inolako
iragarpen edo denbora-transakziorik gabe. Teknika modernoek epealdi laburrean
kopuru nuluko diferentzia guztiak errazki alboratzen dituzte. Hortaz, zuzena da
ondorioztatzea, ezen dena gertatzen dela t eta t' aldiuneak erabat batera gertatuko
balira bezala.
Emaitza hori bi herrialdeen Banku Zentralek bi aldeetan irabazitako kanpo-
-monetak itzultzen dituztenean egiaztatzen da: beraz, jarduera bakar eta berean H
herrialdeko Banku Zentralak x IM ematen ditu eta I herrialdeko Banku Zentralak x
IM ematen ditu, hots, jarduera truke bilateral baten definizio zehatza da.
Badirudi emaitza ondokoa dela, alegia, soilik merkataritza-balantzen orekak
azaltzen duela truke-merkatuaren jardueren neutraltasuna. Horren kontrakoa
egiaztatuko dugu: p' epealdietan balantza orokorrak orekaturik badaude, non
inongo kanpo-zor interesetan edo amortizaziotan kitatua ez den, merkataritza- edo
finantza-ondasunen elkarren arteko inportazioek induzituriko kanpo-trukeak
bilateralak dira, eta beraz, neutro, bi moneten kanpo-balioa zehazki kontserbatzen
dutelarik.
2.2. MERKATARITZA-BALANTZAK DESOREKAN DAUDENEAN,
KAPITAL-FLUXUEN DESOREKAK BALANTZAN JARRIZ LORTZEN
DA ORDENA MONETARIOA
Demagun, p' epealdian Hegoak merkataritza-ondasunak H diruko (x + y) unitateko
balioaz inportatzen dituela, I-ren merkataritza-inportazioak I diruko x unitateko
baliokoak diren bitartean, truke-tasa 1 HM 1 IM-rako izanik.
H diruko x unitatetaraino, H herrialdeak bere merkataritza-esportazioetan
bere merkataritza-inportazioak ordaintzeko beharrezko baliabideak topatzen ditu.
Diruaren arazoa merkataritza-balantzaren orekaren eta desorekaren kasuan 21
Baina, nondik atera ditzake balantzerako y unitateak? Uste daiteke hori arazo
faltsua dela, zeren edozein herrialdek beti baitauzka bere eskumenean, bere
monetan, bere kanpo-erosketak ordaintzeko behar diren baliabideak. Hola, zerk
galeraz dezake, H herrialdeak H diruko (x + y) unitate gastatzea, I herrialdeko
merkataritza-esportatzaileen onurarako? Baina, ez dugu ahantzi behar "urrezko
arauaren" bigarren puntua: I herrialdeko esportatzaileen azken ordainketak I
monetan izan behar du. Beraz, irudituko luke ezen Hegoak (x + y) HM berdintzen
dituen eskaria sortuko lukeela I diruarekiko, I-k egiten duen eskaria, H diruarekiko,
soilik x IM izanen den bitartean. Diferentzia I diruaren eskari neto bat da, H
diruaren terminotan, hots, desoreka bat, H herrialdearen monetaren azpibalioz-
tatzera eramango lukeena.
Ikusi dugun desoreka funtsik gabekoa da. Izatez, Hegoak I diruko y unitate
eskuratu behar ditu bere merkataritza-inportazio netoak ordaintzearren; hori
benetako erosketa da, zeinaren kontrapartida halabeharrez erreala den, edozein
erosketak betetzen duen baldintza baita. Baina zein da kontrapartida hori? Finantza-
-bonu ez-monetarioek osatzen dute, zeintzuk H herrialdeko egoiliarrek I herrial-
deko kapital-maileguen emaileei saldu baitizkiete. I-ri H-k bonuak saltzearen
beharrak H-k finantza-merkatuan I diruko kopuru bat topatu behar duela adierazten
du soilik, zeren merkataritza-merkatutik ezin baita lortu.
Irudika ditzagun, trukea egitean finantza-merkatuan gauzatzen diren bi
baldintza errealak (7. irudia).
7. irudia.
Eskema horrek "urrezko arauaren" lehen puntua betetzen du: Hegoak bere
monetan (y HM) ordaintzen du banku-gordailuen (BG = y IM) bere kanpo-eros-
ketagatik; simetrikoki, Iparrak ere bere monetan (y IM) ordaintzen du finantza-
-bonu ez-monetarioen (y HMko balio osorako) kanpo-erosketarako.
y IM
BG (IM)
finantza-bonu monetarioak = y IM
I H
finantza-bonu ez-monetarioak = y HM
y HM
22 Kanpo-zorraren patologia
Hala ere, "urrezko arauaren" lehen puntuak beste erabilpen bat topatzen du, I
dirutan, I herrialdetik inportaturiko merkataritza-ondasunen kontra, H herrialdeak
lortu dituen banku-gordailuak trukatzen dituenean. Izatez, herrialde guztiek beren
monetan ordaintzen dituzte beren inportazio netoak, eta, I-k, I dirutan, bere ban-
kuetan ezarritako gordailu monetarioak atzera erosten ditu H herrialdeko egoiliarren
onurarako (8. irudia).
8. irudia.
"Urrezko arauaren" bigarren puntua gauzatu baino lehen, badirudi ezen, ikus-
puntu erreal batetik, H-k finantza-bonuak (y HM) transferitzera eta I-k merkata-
ritza-ondasunen (= y IM) transfer bilaterala gauzatzera murriztua dela jarduera (9.
irudia).
9. irudia.
"Urrezko arauaren" bigarren puntua aplikatuz, I herrialdea zordundua da 2y
IM-rekin eta H herrialdea 2y HM-rekin, bakoitza bestearen onurarako.
10. irudia.
2y HM
H I
2y IM
merkataritza-ondasunak = y IM
H I
finantza-ondasun ez-monetarioak = y IM
y IM
merkataritza-ondasunak = y IM
I H
BG (IM) = y HM
y HM
Diruaren arazoa merkataritza-balantzaren orekaren eta desorekaren kasuan 23
Jarduerak (merkataritza-ondasunen kontrako finantza-bonuen nazioarteko
trukea) bere azken bururatzea lortzen du ibilgailuzko diruaren zirkuitu batean, I
herrialdeak daukan 2y HM-ko zorrak eta H herrialdeak daukan 2y IM-ko zorrak
osaturik. Herrialde bakoitzari, azkenik, bere monetan ordaintzen zaio: H-k 2y HM
lortzen ditu, zeren y HM-ren baliokide diren finantza-ondasun ez-monetarioak
esportatzen baititu, eta, erreskatean, y HM-ren baliokide diren banku-gordailuak;
simetrikoki, I-ren irabaziak 2y IM-ren baliokide dira, zeren y IM-ko banku-gordai-
luak (gero berreskuratuak) esportatzen baititu eta y IM-ko merkataritza-ondasunak
esportatzen (10. irudia).
Banku-gordailu gisa, I diruko y unitateko transfer bilaterala kentzen badugu,
ikus dezakegu ezen, internazionalki, herrialde bakoitzak ondasun errealak eskaini
eta eskatzen dituela kopuru berberean: H herrialdeak finantza-bonu ez-monetarioak
eskaintzen ditu eta y HM-ko balioa duten merkataritza-ondasunak eskatzen ditu, I
herrialdeak merkataritza-ondasunak eskaintzen dituen bitartean eta y IM-ko
kopuruko finantza-bonu ez-monetarioak eskatzen.
Deskribaturiko nazioarteko trukea neutroa da truke-merkatuan, nahiz eta H
herrialdearen merkataritza-balantzaren defizita egon (p' epealdian).
Hona hemen neutraltasun horren beste froga bat, zuzenagoa dena:
11. irudia.
I herrialdeak bere monetan ordaintzen du (1 fluxua), baina H herrialdeari
azkenik bere monetan ordaintzen zaio: honek esan nahi du H herrialdeak, I diruan,
H dirurako eskari neto bat gauzatzen duela (2 eta 2' fluxuak) (11. irudia). Alta, H
herrialdeak H diruan ordaintzen du, I herrialdeari azkenik I monetan ordaintzen
zaion bitartean. Hortik ondorioztatzen da (fenomenoa irudikatu ez den arren) ezen
I herrialdeak, H diruan, eskari netoa gauzatzen duela. Kontrako bi eskari netoak
baliokideak direnez, erraz induzi daiteke ezen, berez, p' epealdiko nazioarteko
transakzioek ez dutela inolako eraginik moneta nazionalen kanpo-balioan; berezi-
ki, H herrialdearen diruak ez du bere merkataritza-inportazio netoaren ondorio
negatiborik jasotzen.
(1) IM
(2) HM
H I
(2') IM
24 Kanpo-zorraren patologia
Harmonia hori, hala ere, apurtu egiten da p epealditik aitzina. Ikusiko denez,
H herrialdeak gauzatzen duen kanpo-zorraren zerbitzuak bazterrezinezko kontrako
emaitza dauka bere etxeko monetaren kanpo-baliorako.
Diruaren arazoa merkataritza-balantzaren orekaren eta desorekaren kasuan 25
3. Kanpo-zorraren zerbitzua:
anomalia formalaren iturria
Atal honetan, lehendabizi, kanpo-zorraren zerbitzuak nazioarteko ordainketen
"urrezko araua" hausten duela frogatuko da (3.1. azpiatala). Gero, anomalia horren
esanahia ikertuko da (3.2. azpiatala).
Hurrengo partean bizio ezkutua argituko da (3.3. azpiatala). Bizioaren efektua
oso kaltegarria da, zeren Hegoan gauzaturiko sakrifizio handi eta astunaren
efikazia kontuan hartzen baitu, Hegoaren merkataritza-inportazioek literalki ez-
-ordainduak izaten segitzen dutelarik.
Horren ondoren, 3.4. azpiatalean, "urrezko arau" deritzona betetzen dela
frogatuko dugu ez-zordundua den soberakindun herrialde baten kasuan. Eta,
amaitzeko, nazioarteko ordainketei dagokien bizioaren diagnosia egingo dugu (3.5.
azpiatala).
3.1. KANPO-ZORRAREN ZERBITZUAK (AMORTIZAZIOA ETA
INTERESAK) NAZIOARTEKO ORDAINKETEN "URREZKO ARAUA"
HAUSTEN DU
Zor bat ordaintzea interes bat edo kapital zordunduaren zati bat ordaintzea da.
Edozein kasutan, hartzekodunak transfer baten bidez dira zerbitzatuak: beren
zordunen aurrezkiaren zati bat eskuratzen dute.
Zehazki mintzatuz, transferra fluxu unilaterala da; berorren onuradunak
ordainketa positiboa bereganatzen du, baina ez du berak inolako ordainketarik
egiten. Preseskiago, transferra hartzekodunen ordainketa errealak definitzen du,
hartzekodunek ez dute ezer ematen trukean, ez merkataritza-ondasunik edo
finantza-ondasunik, ezta banku-gordailurik ere.
Gogoratu behar da, p' epealdiari dagokionez, ez zegoela inolako ordainketa
unilateralik. Hegoak efektiboki merkataritza-ondasunak eskuratu egin zituen,
inolako merkataritza-kontrapartidarik gabe, baina berak finantza-ondasun (ez-
-monetarioak) eman egin zituen, inongo finantza-kontrapartidarik gabe: bi
transakzio positibo eta negatibo horien baliokidetzak oreka osoa adierazten zuen,
non kide bakoitzaren zorra eta kreditua erabat parekoak ziren.
Halaber, gogoratu beharra dago ezen patroi monetario estandarraren trukearen
barnean nazioarteko transakzioek etxeko monetaren emisio inflaziogilera darama-
tela, eta patroi monetarioa kontrolatzen duten herrialdeen "malkorik gabeko
defizitera" (Schmitt eta Cencini 1991).
Kanpo-zorrak zordundurik dauden egoiliarren herrialdean ordainketa (amorti-
zazioan eta interesetan) unilateralak egiaztatzen baditu, p epealdiaz geroztik egoera
berri bat agertzen delako da, non ordainketa guztiek trukeen logikari segitzen dioten.
Dena den, litekeena da, kanpo-zorraren zerbitzua trukeen arau orokorraren
salbuespena ez izatea. Demagun, p epealdian Iparrak Hegoari finantza-bonuak
(ez-monetarioak) saltzen dizkiola, H-ren bankuetan gordailu-kopuru baliokidea
lortzearren, jardueraren helburua I-k bere merkataritza-inportazio netoak ordain-
tzea izanik. Irudika ditzagun, 12. irudian bezala, bi jarduera jarraitu horiek.
12. irudia.
Baldintza horien arabera, Iparrak Hegoari ordainketa erreala egiten dio, zeren
lehendabizi berak finantza-bonuak ematen baititu, H-ren banku-gordailuen kopuru
baliokidea lortzearren; hortik ondorioztatzen da, ezen ordainketa errealak elkarre-
kiko berdinak direla: Hegoak merkataritza-ondasunak ematen ditu eta Iparrak
finantza-bonuak (ez-monetarioak) ematen ditu. Transakzio errealen elkarren
kontrako ematea gauzatu arren, Hegoak bere kanpo-zorra zerbitzatzen du, zeren
berak finantza-obligazioak deuseztatzen baititu, zeintzuk Iparrak bere onurarako
dituen, bere merkataritza-inportazio netoak ordaintzearren. Nazioarteko ordain-
keten "urrezko araua" betetzen da trukeetan (dagoeneko irudikatu ditugunetan), eta
Hegoaren kanpo-zorraren zerbitzua konpentsazio baten emaitza da (13. irudia).
13. irudia.
Konpentsazioa
H-ren zorpetzeari dagozkion bonu ez-monetarioak (B')
H I
I-ren zorpetzeari dagozkion bonu ez-monetario berriak (B)
finantza-bonu
ez-monetarioak
H I
banku-gordailuak
(H-ren diruan)
banku-gordailuak
(H-ren diruan)
H I
merkataritza-ondasunen
transfer netoa
28 Kanpo-zorraren patologia
Hala ere, egiaztatze faktikoak erakusten du ezen kanpo-zorraren zerbitzua ez
dela gauzatzen konpentsazioaren bidez. Kontua da, Iparrak ez duela egin behar
bere merkataritza-inportazio netoen inolako finantza-ordainketarik, I diruan,
banku-gordailuko transfer baten forman izan ezik. Ondorioz, Hegoak ez du lortzen
inongo bonu ez-monetarioen kopururik, bere merkataritza-esportazio soberakinen
ordainketa gisa. Mundu errealean ez dago inolako lekurik finantza-bonuen
konpentsaziorako, p' epealdian Hegoak jaulkiriko B' bonuen eta finantza-bonu
berrien --B-- artean. B bonuak Iparrak jaulki beharko lituzkeenak dira, haren
merkataritza-inportazio netoen ondainketarako --p epealditik hasiz--; B bonuak
hipotetiko hutsak dira.
Kanpo-zorraren zerbitzu bakoitzari dagokion anomaliak asimetria baten
forma hartzen du: p' epealdian Hegoak finantza-zorra (ez-monetarioa) kontratatu
du Iparrarekiko (B' bonuen emisioa); bestela, Hegoak ez luke topatuko bere mer-
kataritza-defizita parekatzeko, I diruan, behar den erosteko ahalmena. Eta egoera
hori ez da aldatuko p epealdi osoan; alderantziz, Iparraren merkataritza-inporta-
zioak netoak direneko epealdi guztietan, berak Hegoari ordaintzen dio, I diruan
definituriko banku-gordailuen kopuru baliokidea emanez soilik: Iparrak ez du bere
merkataritza-defizita estali finantza-bonu ez-monetarioen (B' bonuak) emisioen
bidez. Hortik ondorioztatzen da ezen Hegoa inoiz ez dagoela bere bonuak --B'--
beste bonuekin konpentsatzeko inolako egoeratan (zeren H-k ez baitu inongo B'
bonurik eskuratzen bere merkataritza-esportazioen trukean).
Beste frogapen honek ere ondorio berberera darama:
"Urrezko araua" ez da bete, zeren Hegoak gauzatzen duen kanpo-zorraren
zerbitzu bakoitzak Hegoaren "ez-erosketa" bat definitzen baitu: bere zorra zerbi-
tzatzeko, Hegoak ez du Iparretik erosten merkataritza-ondasunik edo finantza-
-ondasunik (ez-monetarioak). Iparrak Hegotik merkataritza-ondasunen soberakina
erosten du, Iparretik Hegoak ezer erosten ez duen bitartean (finantza-bonu mone-
tarioak --B-- izan ezik): Iparraren erosketak Hegoaren (merkataritza-ondasunen
edo finantza-bonu ez-monetarioen) inolako erosketari ez dagozkion heinean,
Hegoak zerbitzatu egiten du bere kanpo-zorra.
Gara dezagun azken paragrafoko analisia:
Bere merkataritza-soberakinagatik ordainduz, Hegoak Iparraren banku-
-sisteman lehendik ezarritako banku-gordailuko kopuru baliokidea erosten du;
zentzu honetan, Hegoak ondasun errealak erosten ditu Iparretik. Alta, bere kanpo-
-hartzekodunei zerbitzatzeko, Hegoak ez du inolako ondasun erreal ez-monetariorik
erosten; bere merkataritza-soberakinaren trukean Hegoak ez du ez merkataritza-
-ondasunik ez finantza-ondasun ez-monetariorik eskuratzen. Alderantziz, ikusi
dugun legez, p' epealdietan Iparrak finantza-bonu ez-monetarioen kopurua lortzen
du bere merkataritza-esportazioen soberakinaren azken ordainketa modura. B'
direlakoak finantza-bonu ez-monetarioak dira, eta B direlakoak finantza-bonu mo-
Kanpo-zorraren zerbitzua: anomalia formalaren iturria 29
netarioak. Horrela, p' epealdian Hegoak B motako bonuak ematen ditu; p epealdia-
rekin hasita, Iparrak B motako bonuak ematen ditu soilik (bere banku-gordailuak)
(14. irudia).
14. irudia.
Jadanik ikusia dugu ezen, p epealditik aitzina bere merkataritza-erosketen
soberakina estaltzeko, Iparrak finantza-zor ez-monetarioak kontratatuko balitu (B'
bonuak), dena "normal" izanen litzatekeela, zeren Iparra eta Hegoa egoera simetri-
ko batean egonen bailirateke beren merkataritza-defiziten finantzaketaren aurrean.
Hala ere, praktikak oso errealitate ezberdina erakusten du: Hegoak B' bonuak
jaulki behar dituen bitartean, Iparrak B bonuak jaulkitzen ditu (B' bonu horiek ez-
-monetarioak dira; B direlakoak bonu monetarioak).
Nazioarteko ordainketen "urrezko arauak" herrialde bakoitzari bere diruan
ordaintzea ahalbidetzen dio, baita ordaindua izatea ere. Permutazio hori arrazoi
bategatik gauzatzen da, alegia, herrialde bakoitzak beste herrialdetik ondasun
erreal ez-monetarioen kopuru baliokidea erosten duelako. Orain, kanpo-zorraren
zerbitzua karakterizatzen duen egoera berrian, Hegoak ez du erosten ezelako onda-
sun erreal ez-monetariorik Iparretik. Irudika dezagun interesatzen zaigun truke-
-mota hori, lehendabizi fluxu erreala soilik kontuan edukiz, 15. irudian bezalaxe.
15. irudia.
Egoera horretan "urrezko arauaren" lehen puntua I herrialdeari aplikatzen
zaio soilik: I-k I diruan ordaintzen du bere merkataritza-ondasunen erosketaren
soberakina (bere merkataritza-inportazioen osotasunagatik egiten duen legez). Egia
da oraingoz H-ren kanpo-zorraren zerbitzua kontuan eduki behar dugula (16.
irudia).
merkataritza-ondasunak
I H
BG (IM)
p' epealdian
B'
H I
p epealditik aurrera
B
H I
30 Kanpo-zorraren patologia
16. irudia.
Irudikatu berri dugun transakzio osagarria ez da inongo erosketa, transfer
unilaterala baizik: H herrialdeak bere merkataritza-esportazioen soberakinagatik
ordainketa gisa hasieran lorturiko banku-gordailuak ematen ditu --I dirutan-- bere
kanpo-hartzekodunen onurarako.
Jarduerek erabat ildo ezberdina segituko lukete, baldin eta finantza-obligazio
ez-monetario bat I herrialdeak kontratatuko balu, bere merkataritza-inportazioen
soberakina ordaintzearren. Kasu horretan, "urrezko arauaren" lehen puntua H
herrialdeari ere aplikatuko litzaioke, zeinak, bere diruan, I herrialdeak jaulkitako
bonu ez-monetario berriak (B') ordainduko bailituzke, bere merkataritza-inporta-
zioen soberakina ordaintzearren. Iparrarekin konparatuz, merkataritza-erosle netoa
den Hegoa erosle finantzario netoa ere izanen litzateke maila berean.
Alta, benetako munduan, Iparrak bere erosketa netoak obligazio monetarioak
jaulkiz ordaintzen ditu: zuzenki banku-gordailutan ordaintzen ditu, eta ez obligazio
ez-monetarioak jaulkiz. Hortik logikoki ondorioztatzen da, ezen H herrialdearen
kanpo-zorraren zerbitzu bakoitzak zero berdintzen duen H-ren erosketa definitzen
duela. Beraz, hasieran bere merkataritza-esportazio netoen bidez irabazitako
banku-gordailuak --I diruan-- galtzen ditu Hegoak.
Ondoko ondoriora iristen gara:
I herrialdeak bere erosketa netoak I diruan ordaintzen ditu; era berean, H
herrialdeak ez die ezer erosten, eta bere kanpo-hartzekodunei I diruko gordailuak
transferitzen dizkie. Hitz batean, eta "urrezko arauaren" kontra, nazioarteko
transakzioek I dirua eskatzen dute soilik. Transakzio horien fluxuak --eite nomi-
nalean eta errealean-- irudi eskematiko batean irudika ditzakegu (ikus 17. irudia).
17. irudia.
IM
merkataritza-soberakinak
I H
BG (IM)
IM (1)
BG (IM)
I
IM (2)
BG (IM)
H I
Kanpo-zorraren zerbitzua: anomalia formalaren iturria 31
(1) jarduera ondokoa da: I herrialdeko inportatzaileek H herrialdeko
merkataritza-soberakina erosten dute, zeinak I-ko bankuetan gordailuko kopuru bat
lortzen duen. (2) jardueran ez da inolako erosketarik; H herrialdeak ez du, beraz, H
diruaren ezelako kopururik gastatzen; H-ko zordunek, unilateralki, beren kanpo-
-hartzekodunei transferitzen dieten gordailu bat dago, I diruan.
Zorpeko herrialdea, H, lehendabizi erreserba-monetako banku-gordailuak
irabazten ahalegintzen da, eta merkataritza-soberakinaren bidez lortzen du helburu
hori; horrela, herrialdeak bere kanpo-zorraren (I diruan) interesak eta amortizazioa
ordaintzeko aukera dauka, bere kanpo-hartzekodunen onurarako. Horrek argi esan
nahi du, H herrialdeak azkenik bere hartzekodunei transferitzen diela --Iparreko
bankuetan gorderik-- produktu monetarioaren osotasuna (edo zati bat), zeina
berak lehendabizi bere merkataritza-soberakinaren ordainketagatik lortzen duen.
17. irudiko (1) eta (2) eragiketak orduan egiaztatzen dira. Hortik ondoriozta-
tzen da ezen, beti bere kanpo-zorraren zerbitzuaren arabera, Hegoak Iparrari I
diruan ordaintzen diola eta Iparrak Hegoari diru-mota berean ordaintzen diola:
simetriaren gabezia horrek, (1) eta (2) jarduerarekin H dirua ez agertzea definitzen
du, eta horixe da kanpo-zorraren zerbitzuari dagokion bizioa.
3.2. KANPO-ZORRAREN ZERBITZUARI DAGOKION ANOMALIAREN
ESANAHI ZEHATZA
Gogora dezagun ezen, nazioarteko ordainketen "urrezko arauaren" lehen puntuari
dagokionez, p' epealdietan Iparrak I diruan ordaintzen dituela bere finantza-onda-
sun ez-monetarioen erosketak; simetrikoki, H herrialdeak H diruan ordaintzen
dituela bere merkataritzako kanpo-erosketak (netoak). Horrela, herrialde bakoitzak
bere bankuetako ez-egoiliarren gordailuak deuseztatzeko behar diren moneta-
-gordailuak irabazten ditu ("urrezko arauaren" bigarren puntua).
Kanpo-zorraren zerbitzuaren kasuan, I herrialdeak I diruan ordaintzen ditu
bere merkataritza-erosketak (netoak); baina H herrialdea beharturik dago H diruko
ordainketa bakoitzari uko egitera, bi arrazoirengatik: alde batetik, beraren kanpo-
-hartzekodunek I diruko ordainketak eskatzen dituzte; eta bestetik, I herrialdeak ez
du saltzen H herrialdeak (H diruan) erosi ahal izanen lukeen obligazio ez-moneta-
rio berririk. Errepika dezagun ezen, p epealdiz geroztik bere merkararitza-defizitak
parekatzeko, Iparra finantza-bonu ez-monetarioak esportatzeko beharturik balego,
H herrialdeak beraiengatik ordainduko lukeela H diruko kopuru baliokide baten
gastuaren bidez: I herrialdean sorturiko ez-egoiliarren gordailuek, H, dirutan --eta
H herrialdean I diruan-- egiaztatuko lukete, hortaz, "urrezko arauaren" lehen
puntua, hots, arau horren bigarren puntua betearazteko baldintza beharrezkoa eta
nahikoa. Izan ere, kanpo-zor osoa Iparrak eta Hegoak I diruan soilik ordaintzen
dutenez gero, Hegoak ezin du Iparraren gainean inposatu Hegoak berak bere
32 Kanpo-zorraren patologia
merkataritza-soberakinaren ordainketa gisa onartu behar duen I diruaren H diruko
neurri baliokidea.
Erakuts dezagun berriz jarduerek egin beharko zuketen bidea, baldin eta
herrialde bakoitza bere kideari bere diru propioaren neurriren bat --simetrikoki
edo trukeen baliokidetzaren barruan-- behartzera permititua izanen balitz.
H herrialdeak x HM-ko finantza-obligazio ez-monetario berriak erosiko
lituzke I herrialdetik. Bere aldetik, I herrialdeak x IM-ko merkataritza-soberakina
erosiko luke H herrialdetik. Erosketa bi horiek, eta beroriek ordainduak direneko
bideek, nazioarteko ordainketen "urrezko arauaren" lehen puntua egiaztatuko
lukete.
"Urrezko arauaren" bigarren puntua orduan aplikatuko litzateke: I-k x IM-ko
gordailuak erosiko lituzke atzera H-tik; alderantziz, H-k x HM-ko gordailuak
erosiko lituzke atzera I-tik.
Azkenik, "urrezko arauaren" bi puntuen aplikazioan, azkenean bi herrialdeen
artean trukaturiko ondasunek inolako banku-gordailurik edukiko ez luketela
egiaztatuko genuke: I-k finantza-ondasun ez-monetarioak emanen lituzke eta H-k
merkataritza-ondasunen soberakin baliokidea.
Horrela, kanpo-zorraren zerbitzuari dagokion desordenaren esanahi zehatzera
hurbiltzen ari gara. A contrario, ez da inolako desordenarik agertzen, banku-gor-
dailuen transferrak ondasun erreal ez-monetarioen transferrek azkenik ordezkatzen
dituztenean. Hortik ondorioztatzen da, ezen kanpo-zorraren zerbitzuari dagokion
bizioa honelaxe adieraz daitekeela: zorpeko herrialdea (H) moneta-gordailuen
formapeko azken ordainketa onartzera beharturik dago. Ordena gorderik egonen
litzateke, baldin eta H-k, bere merkataritza-soberakinerako azken ordainketa gisa,
kanpo-ondasun ez-monetario bat hartuko balu soilik.
Goazen atzera, kanpo-zorraren zerbitzuan betetzen ez den simetriaren kasura.
Hain zuzen, p' epealdietan ez Iparrak ez Hegoak ez dute eskuratzen, azken
ordainketa modura, kanpo-bankuko inolako gordailuen kopururik; Iparrak finantza-
-bonu ez-monetarioak eskuratzen ditu eta Hegoak merkataritza-inportazio netoen
bolumen baliokide bat. Horrela, p epealdiaz geroztik H herrialdeak ezin du saihestu,
azken ordainketa gisa, gordailuen kopuru bat eskuratzea, zeina (aurretik metaturiko)
bere kanpo-zorraren --I diruan egina-- zerbitzuaren baliokidea den. Beraz, p'
epealdiek nazioarteko ordainketen simetria perfektua erakusten dute, zeren H-k I-ri
eta I-k H-ri ondasun erreal ez-monetarioak transferitzen baitizkiote. Aldiz, H-ren
kanpo-zorraren zerbitzua, p epealdian gauzatzen dena, bi herrialdeentzako obligazio
asimetriko baten iturria da: H-k merkataritza-soberakin bat eman behar du,
"kontrapartidan" I-k banku-gordailuen (I diruan) kopuru baliokide bat soilik
ematen duen bitartean, hau da, ondasun erreal monetarioak (B bonuak).
Kanpo-zorraren zerbitzua: anomalia formalaren iturria 33
Simetria bikoitzaz ere mintza gaitezke; kanpo-zorraren zerbitzu bakoitzak
asimetria bat sortzen du bera gauzatzen deneko epealdian bertan, p epealdiaz
geroztik; baina horrelako asimetria bakoitza identikoki egiaztatua da zorra sortua
den epealdiaren, p', eta bera zerbitzatua den epealdiaren, p, artean. Zorpeko
herrialdean zama guztia jarririk, bere kanpo-hartzekodunen zerbitzuak sortzen
duen asimetriak ondokoa erakusten du, alegia, herrialdea beharturik dagoela
moneta huts bat onartzera, bere merkataritza-soberakinaren ordainketa bakar eta
azken modura (bere kanpo-zorra zerbitzatzeari uko egiten ez badio, behintzat).
Irudika ditzagun p' epealdien eta, mutatis mutandi, p epealditik aurrera
gauzatzen diren gertakariak (18. irudia). Irudi honetan iM sinboloaz "ibilgailuzko
moneta" adierazi dugu; kontuan izan, lehen erabilitako IM sinboloa bestelakoa
dela (IM = Iparreko moneta).
18. irudia.
Ohartu behar da ezen ibilgailuzko moneta ez-diferentziatu bat (iM) sortu
dugula; nazioarteko ordainketen "urrezko arauaren" arabera, herrialde desberdine-
tako ibilgailuzko monetak elkarren artean trukagarriak dira. Ibilgailuzko moneta
"abstraktu" baten zirkuituan Iparra eta Hegoa merkataritza-soberakinak eta finantza-
-bonu baliokideak trukatzen ari dira, hau da, finantza-bonu ez-monetarioak (B'
motako bonuak).
Hain zuzen, p epealdian H herrialdea bere kanpo-hartzekodunak zerbitzatzen
hasten da, H-k merkataritza-esportazio netoen margina adierazten duen eragiketa
bat burutuz (19. irudia).
19. irudia.
p epealdiko trukeak
iM
merkataritza-soberakina
I H
B bonuak
iM
p epealdiko trukeak
iM
B' bonuak
I H
merkataritza-soberakina
iM
34 Kanpo-zorraren patologia
Bestetik, p epealdian I-k ematen dituen bonuak ez-monetarioak balira,
ordenari eutsiko litzaioke, zeren bi herrialdeek orduan H-k presentean eskuraturiko
B' bonuak kon-pentsatuko bailituzteke, lehendik I-k irabazitako B' bonuekin.
Orduan p epealdian, p' epealdian bezalaxe, nazioarteko ordainketen "urrezko
araua" betetzen dela egiaztatuko genuke.
Hala ere, izatez, I-k B motako bonuak ematen ditu, hau da, bere bankuetako
gordailu hutsak. Hortaz, ez da posiblea bi herrialdeetako aktiboaren aldeko B'
bonuen elkarren kontrako deuseztapena (konpentsazioa). Zorpeko herrialdeak
daukan aukera posible bakarra, bere kanpo-hartzekodunei berak bere merkataritza-
-soberakinaren ordainketa gisa lorturiko B bonuak --banku-gordailu hutsak--
osoki edo partzialki transferitzea da. Transferitzeak "igortzea" esan nahi du: beraz,
H-tik I-ra B bonuak transferitzeko, ibilgailuzko dirua behar da (20. irudia).
20. irudia.
Bere kanpo-zorrak zerbitzatzen dituen heinean, zorpeko herrialdea --H-- zor
neto baten objektua da ibilgailuzko diruan. Ibilgailuzko diruaren izaera argi dago
determinatuta, zeren ordainketa I diruan soilik gauzatu baitaiteke. Bere kanpo-
-zorrak zerbitzatzen dituen heinean, zorpeko herrialdea --H-- zor neto baten
objektua da I herrialdearen ibilgailuzko diruan.
Arrazoitu dezagun berriro, "printzipioetatik" hasiz:
Bere merkataritza-esportazio netoengatik H herrialdea ordaindua deneko
aldiunean, I herrialdea zordundua da bere diruaren kopuru konkretu baten bidez: x
IM. Hala ere, H-k bat-batean ordainketa hori gordailu baliokide bilakatzen du I-ko
bankuetan. Hori horrela da, I dirua banku-dirua delako, eta banku-dirutan
gauzaturiko edozein ordainketa bat-batean dirua jaulki duen banku berberera
atzera itzultzen delako. Beste era batera arrazoitzea, ondokoa izanen litzateke,
alegia, dirua --diru gisa-- eta gordailu monetarioak nahastea. Ordainketa baten
onuraduna, azkenik, banku-gordailu baten jabea da; horrek hauxe frogatzen du:
berak, inolako luzapenik gabe, eskuraturiko dirua gastatzen duela, ordainketa hori
gauzatzen duen bankuan gordailu baliokide bat metatzearren. Beraz, banku-
-monetako edozein fluxuk definitzen duen bat-bateko zirkuitua ibilgailuzko
mugimendua da. Gure kasuan, H herrialdeak bat-batean I-ko bankura bere
merkataritza-soberakinaren ordainketa modura lorturiko I diruko ordainketa
H I
B bonuak
iM
Kanpo-zorraren zerbitzua: anomalia formalaren iturria 35
itzultzen du. H herrialdea bat-batean kreditatua eta zordundua dela ohartzen gara I
diruko x unitaterekin. Horixe da I diruko x unitateen mugimendu zirkularra defini-
tzen duen "zor/kreditua", edo, identikoki, I ibilgailuzko diruko x unitateak (21.
irudia).
21. irudia.
21. irudian irudikaturiko eragiketan, I-k ondasun errealeko x IM-ko kopurua
ematen du, bere bankuetako gordailuen formapean --finantza-bonu monetarioak--;
alderantziz, H-k merkataritza-ondasunen soberakina --zeinaren balioa x IM-koa
den-- ematen du. Egiazkoa da, noski, I-k emandako banku-gordailuak benetako
ondasun errealak (soberakin gisa) direla, H-k emaniko merkataritza-ondasunak
bezalaxe: hortaz, inork ez luke nahasi behar I diruko x unitateek deskribaturiko
zirkuitua, zirkuitu horren bidez trukatzen diren ondasunekin. Lerro jarraituzko
geziek irudikaturik, ibilgailuzko dirua bat-batean I-ren eta H-ren aktiboetatik pasa-
tzen da, bi herrialdeek emandako ondasun errealek gordailu positiboak definitzen
dituzten bitartean: I diruko x unitateko banku-gordailua H-ren balantze-orrialdea-
ren aktibo aldean sartzen da; eta I-ren aktibo aldean, merkataritza-ondasunen
kopuru baliokidea.
Laburbilduz, ikusten da ezen banku-gordailuen --I diruan-- eta merkata-
ritza-ondasunen --H-k ekoizturik-- trukeak I diruko x unitateren zirkuitua eskatzen
duela: honela, H herrialdea kreditatua eta zordundua da batera, I diruko x unitatee-
kin. H herrialdea bere merkataritza-soberakinaren ordainketa modura x IM-rekin
da kreditatua, eta H bat-batean x IM-rekin da zordundua, I herrialdearen bankuetan
bere onurarako gordailu baliokidea sortzearren.
Orain arte dena ongi doa. Baina desordena kaltegarria agertzen da, H
herrialdea bere kanpo-zorrak zerbitzatzen hasten denean: helburu horretarako H
zordundua da I diruko x unitaterekin. Hots, H-k I-ren bankuetan banku-gordailu
baliokidearen jabegoa bere hartzekodunei transferitzen dien zor netoa sortzen da.
Nola tranferi diezaieke H-k bere hartzekodunei I diruko banku-gordailu bat, I-ren
bankuetako beraren kontuen zorren bitartez ez bada? "Zor baten fluxua"-ren
--ibilgailuzko dirua-- eta zor horren objektuaren --banku-gordailua edo diru
(I ibilgailuzko diruko x unitate)
merkataritza-ondasunen esportazio netoak = x IM
I H
I diruko x unitateko gordailua
(I ibilgailuzko diruko x unitate)
36 Kanpo-zorraren patologia
erreala-- arteko ezberdintasuna ulertzen denean, argi geratzen da ezen, bere kanpo-
-zorrak zerbitzatzen dituen bakoitzean, H-k bi galera ezberdin jasaten dituela,
zeren I diruko x unitateko ibilgailuzko zor netoa nozitzen baitu, bere kanpo-hartze-
kodunei I diruko x unitateko gordailu bat unilateralki transferitzearren (22. irudia).
22. irudia.
22. irudiak H herrialdearen zor bikoitza irudikatzen du: batetik, herrialdeak
bere kanpo-hartzekodunei (23. irudia) I diruko x unitateko gordailua transferitzen
die, eta, gainera, zordundua da ibilgailuzko diruko x unitaterekin, x IM, I
herrialdearen onurarako (24. irudia).
23. irudia.
24. irudia.
Logikoki ezinezkoa da banku-gordailu bat transferitzea --diru errealaren
kopurua--, oraingo jabearen zorraren eta jabe berriaren kredituaren bidez ez bada,
horrela ibilgailuzko diruaren fluxua definituz; H herrialdeak I-ko bere hartzeko-
dunei x IM-ko gordailua transferitzen dienez, H zordundua da x IM-rekin. Hitz
gutxitan, H herrialdeak transferraren bektorea eta transferituriko objektua
hornitzen ditu, biak aldi berean: bektorea I diruko x unitateko kopurua da, zeinak
H-ren hartzekodunei I diruko gordailu baliokidea eramaten dien.
Bi diruen --nominala eta erreala-- arteko ezberdintasuna ez da misteriozkoa;
alderantziz, nonahi aurki daiteke, baita etxeko transakzioetan ere. Demagun i eta h
herrialde bereko egoiliarrak direla, eta IM delakoa herrialde horretako moneta
ibilgailuzko diruko x IM
I H
x IM-ko gordailua
I H
I diruko x unitateko gordailua
I H
I ibilgailuzko diruko x unitate
Kanpo-zorraren zerbitzua: anomalia formalaren iturria 37
dela. Bere kideari x IM-ko gordailua transferitzeko, h-k bere bankuko kontuan x
IM-tan zordundua izatea eskatu behar du: korrelatiboki, i kreditatua da x IM-rekin.
Jarduerak eta berauen emaitzak ezberdintzen ditugun bezain laster ikus dezakegu,
ezen h-ren zorra eta i-ren kreditua definitzen dituen jarduera edo eragiketa, h-tik
i-ra x IM-ko gordailua transferitzeko baldintza beharrezkoa eta nahikoa dela. Berez
hartua, transakzio hori ibilgailuzko diruaren mugimendua da; berorren emaitza i
egoiliarrarengan berriki gordailaturiko diru errealaren kopuru bat da.
Ikusi berri dugunez, oso "normala" da "ordaintzaile" bakoitza birritan
zordundua izatea, hau da, ibilgailuzko dirutan eta diru errealetan. Hori hola izanik,
non datza H zorpeko herrialdeak jasaten duen anomalia? Bera aurkitzeko, nahikoa
da etxeko ordainketen eta nazioarteko ordainketen arteko konparaketari sakonago
so egitea. Izan ere, bere kideari x IM-ko gordailua transferitzeko, efektiboki ibil-
gailuzko diruko x unitaterekin zordundua da h; hala ere, mugimendu berean, hau
da bat-batean, ibilgailuzko diruko x unitaterekin kreditatua da h: ikertzen ari garen
eragiketan h soilik behin da zordundua, alegia, diru errealeko x unitateko (i-ren
onurarako) transfer negatiboaren bidez. H herrialdeari dagokionez, nazioarteko
transakzioei buruz, analisia leunagoa da: H zordundua da, ibilgailuzko diruko x
unitaterekin (x IM) kreditatua izan barik; hortik ondorioztatzen da ezen H bi zor
ezberdinen menpe dagoela, zeren beraren zorra netoa baita I diruan, bai ibilgailuzko
diruaren terminotan eta baita diru errealaren terminotan ere.
Azaldu dugun bizioa oso kaltegarria da, zeren H-ren merkataritza-soberakina-
ren ordainketa deuseztatzen baitu, soberakina bere kanpo-hartzekodunen zerbitzura
erabilia den neurrian.
3.3. HEGOAREN MERKATARITZA-ESPORTAZIO NETOAK ORDAINDU
GABE SEGITZEN DU KANPO-HARTZEKODUNEI TRANSFERITZEN
ZAIENEAN, BERAIEN ORDAINKETA DEUSEZTATURIK DAGOEN
HEINEAN
Demagun "truismo" bat, alegia, guztiok egiatzat eta bistakotzat dugun baiteztapen
bat: eragile ekonomiko bat ezin da izan bere hartzekodunei jadanik emandako
diru-kopuruaren jabe. Baldin eta, ikertzen ari garen epealdiaren barruan, Hegoak
bere merkataritza-soberakinetik B diruko x unitateko gordailua irabazten badu, H-k
irabazi hori gorde dezakeela eta bere kanpo-zorraren zerbitzurako erabil dezakeela
batera esatea absurdua litzateke. (B Iparrak jaulkitako bonuak dira).
Egia al da Hegoari bere merkataritza-esportazio netoak kentzen zaizkiola,
bere hartzekodunei ematen dizkielako? Izatez, horrelako ondorioa okerra izanen
litzateke. Edozein pertsona fisiko edo moral bezalaxe, Hegoak bere obligazioak
zuritu behar ditu: hortaz, erabat zilegia da Hegoarentzat gutxienez bere kanpo-ira-
bazi netoaren zati bat sakrifikatzea, bere kanpo-hartzekodunei zerbitzatzearren,
38 Kanpo-zorraren patologia
interesetan eta amortizazioan. Ondoko eskemak irudikatzen du truismo hori (25.
irudia).
25. irudia.
Merkataritza-soberakin korronte horren ordainketak Iparreko bankuetako
gordailu baten jabetza ematen dio H-ri, x BM-ko kopurukoa; jarraian Hegoak
gordailu hori I-ko bere hartzekodunei transferitzen die: logikoa al da, baldintza
horietan, ondorioztatzea ezen Hegoak ez duela inolako ordainketarik lortu,
azkenik, bere merkataritza-soberakinarengatik? Erantzun zuzena, noski, ondokoa
da, alegia, Hegoak bere esportazio netoen kontrabalioa erabat lortu duela,
azkenean I-ko bankuetan gordailaturiko x diru-unitate irabaziz. Beste era batera
esanda, Hegoaren kanpoko irabazi netoaz ez dago inolako dudarik, I-ko kanpo
hartzekodunei transferitzen dien aldiunean; alderantziz, H-ren kanpoko errenta
egiaztatzen da, zeren inork ezin baitu positiboki deuseztaturik dagoen inolako
errentarik transferitu. Hegoaren kanpoko irabaziak netoa izaten segitzen du, zeren
Hegoak ematen baitu I-ko hartzekodunen onurarako. Hegoa da merkataritza-
-soberakinetik ateratzen duen irabaziaren onuraduna, baita bere kanpo-zorra
zerbitzatzeko bera erabilia izan denean ere.
Hizkera formalago batean horrelaxe esan daiteke aipatutakoa: H-ren kanpoko
errentaren transferra errenta horren hasierako eraketa gutxitzen ez duen gastua da.
Beste hitzetan, H-ren errentaren eratzea eta errenta horren gastu jarraitua elkar
deuseztatzen ez duten kontrako fluxuak dira.
Gara dezagun analisi hori pixka bat gehiago: dei diezaiegun KE H-ren
kanpoko errentaren eratzeari, eta EG H-ren kanpo-hartzekodunen mozkin horren
gastuari. Epealdi konkretu batean, Hegoak kanpoko errenta baten eratzea ikusten
du, bere merkataritza-soberakinetik sortua, KE = x BM. Epealdi berean H-k
errenta hori gastatzen du bere kanpo-zorraren zerbitzu korrontean: EG = x BM.
Oso ilogikoa litzateke kontrako zeinuko gastu horiek nahastea, H-ren kanpoko
errentaren eratzea KE EG = 0 diferentziarako positiboa balitz bezala. Izatez,
H-ren kanpoko errentaren eratzeari dagokion gastua netoa da, errenta horren
erabilerari dagokionez; hori horrela ez balitz, edozein errenta-eraketa deusez-
tatuko luke errenta horren gastu jarraituak eta eragile ekonomikoek sistematikoki
gastu positiboak elikatuko lituzkete ez dauden errentetatik! Absurdu hori
baztertzen da, H-ri dagokionez, KE-ren gastu positiboa eta EG-ren gastu negatiboa
bereizten direnean; soegite enpirikoak erakusten duenez, bi gastu horiek ez dira
Hegoaren irabazi netoa: x BM-ko gordailua
H I
irabazi horren transferra
Kanpo-zorraren zerbitzua: anomalia formalaren iturria 39
elkarrekin "lotzen". Egia da, arazo horri dagokionez, edozein "lotze" ez dela azke-
nik baztertua: KE-ren gastuaren emaitzak (= +x BM) eta EG-ren gastuaren kon-
trako emaitzak (= x BM) errealitate soil eta bakarra definitzen dute --positiboa
eta negatiboa-- hau da, zero berdintzen duen kopuru bat (= ± x BM).
Azkenik, kontrako zeinuko gastuek, bata bestearekiko, netoak izaten segitzen
dute, baina gastu horien emaitzak batera lotzen dira, eta kontrakoen deuseztapena
egiaztatzen dute.
Egiazta dezagun ezen, kanpo-zorraren zerbitzuan, nazioarteko ordainketen
gaur egungo sisteman, H-k bere kanpoko hartzekodunei zerbitzatzen dien aldiunean
bertan, zorpeko herrialdearen kanpoko errenten eraketa bera erretroaktiboki
deuseztatua dela.
Aplika diezaiogun nazioarteko ordainketen "urrezko araua" kanpo-zorraren
zerbitzuaren kasuari. "Araua" betetzen bada, horrek esan nahi du ezen gastu
negatiboek --bere kanpo-hartzekodunen onurarako H herrialdearen errentaren
transferra-- ez dituztela aldatzen gastu positiboak --H herrialdearen kanpoko
errenta korrespondentearen eratzea--. Ordainketen "truismoa" gordetzen da
horrela.
"Urrezko araua" kanpo-zorraren zerbitzuan betetzen bada, horrek ere esan
nahi du ezen Iparrak, bere inportazio netoengatik dirutan ordaindu barik, Hegoari
finantza-bonu ez-monetarioak (B') salduz ordaintzen diola. Beraz, ibilgailuzko
diruko bi zirkuitu perfekturen aurrean gaude (26. eta 27. irudiak).
26. irudia. Ibilgailuzko diruaren lehen zirkuitua
Lehen zirkuitu honetan H herrialdeak finantza-bonu ez-monetarioak (B')
erosten ditu Iparretik x HM-ko kopururaino. Iparrak, horrela, Hegoko bankuetan
gordailuak lortzen ditu, x HM-ko baliokoak, Hegoak ematen dituen bonuen
kontrapartida zehatza. Beraz, garrantzi handikoa da H diruko x unitateko zirkuitua
(ibilgailuzko mugimendua, lerro jarraituak adierazia) eta objektu errealek --
gordailuak eta bonuak-- alde batetik bestera egindakoa (kontrako norabideko bi
fluxuak, lerro etenek irudikatuak: ikus 27. irudia) ongi bereiztea.
x HM
B' bonuak = x HM
H I
BG = x HM
x HM
40 Kanpo-zorraren patologia
27. irudia. Ibilgailuzko diruaren bigarren zirkuitua.
Bigarren zirkuitu horrek "urrezko arauaren" lehen puntuaren aplikazioa
egiaztatzen du, zeren herrialde bakoitzak bere inportazioak bere diruan ordaintzen
baititu. Hegoak Iparrak jaulkitako bonuak (B') ordaintzen ditu (lehen zirkuitua)
bere etxeko diruan; Iparrak Hegoaren merkataritza-esportazio netoak ordaintzen
ditu bere diru nazionalean (bigarren zirkuitua). Beraz, I diruko x unitateko zirkui-
tuak (lerro jarraituak) ondasun errealen elkarren arteko transferra ahalbidetzen du
(lerro etenak): x IM-ko banku-gordailu baten igortzea Hegoaren onurarako, eta,
kontrapartida zehatz gisa, merkataritza-soberakin baten igortzea Iparraren onura-
rako.
Bi zirkuitu horiek Iparrari x HM-ko gordailua eta Hegoari x IM-ko gordailua
ekartzen dizkiete. Azkenik, bi herrialde horiek ordainduak dira beren diru propioan,
"urrezko arauaren" bigarren puntuaren aplikazioa dela-eta; hirugarren zirkuitu
batek lortzen du helburu hori (28. irudia).
28. irudia. Ibilgailuzko diruaren hirugarren zirkuitua.
Azkenik, herrialde bakoitzari --Hegoari eta Iparrari-- bere esportazioengatik
--Hegoari dagokionez, merkataritza-ondasunak, eta Iparrari dagokionez, finantza-
-bonu ez-monetarioak-- bere diru propioan ordaintzen zaio. Orain eratu behar
dena ondokoa da, alegia, Hegoaren kanpo-zorraren zerbitzu-korrontea. Finantza-
-bonu ez-monetarioen (B') bi kopuruk elkar jotzen dute. Hegoak bere eskumenean
Iparrak berriki jaulkitako B'I bonuak dauzka bere merkataritza-defizit korrontea
finantzatzearren, Iparrak lehendik --bere kanpo-zorra eratua (p' epealdia)
zenean-- Hegoak jaulkitako B'H bonuen metaketa eduki dezakeen bitartean. Lehen
argudiatu den antzera, hiru zirkuitu berri eraturik daude, jadanik irudikatu
x HM
BG = x HM
H I
BG = x IM
x IM
x IM
merkataritza-soberakina = x IM
I H
BG = x IM
x IM
Kanpo-zorraren zerbitzua: anomalia formalaren iturria 41
ditugunen oso antzekoak direnak: Hegoak Iparretik B'H bonuak atzera erosten ditu
x HM-ko balioraino, eta, alderantziz, Iparrak Hegotik B'I bonuen kopuru baliokidea
atzera erosten du, epealdi korKanpo-zorraren patologia